Μαζί για το Κλίμα

Η συμμετοχή της 12χρονης Καναδής Laurent Ipperciel στον διαγωνισμό Paint for the Planet του ΟΗΕ

Ενόψει Κοπεγχάγης, τα παιδιά ενώνουν τις φωνές τους με το WWF Ελλάς και την Greenpeace ζητώντας μια δυναμική και υπεύθυνη στάση της χώρας μας στην κρίσιμη Συνδιάσκεψη του ερχόμενου Δεκεμβρίου.

Το WWF Ελλάς και η Greenpeace, στο πλαίσιο της από κοινού εκστρατείας τους «Μαζί για το Κλίμα», καλούν τα παιδιά όλης της χώρας να γράψουν και να ζωγραφίσουν μια κάρτα στον Πρωθυπουργό για τη σωστή στάση που πρέπει να τηρήσει η χώρα μας στην Κοπεγχάγη. Μέσα από ένα απλό φυλλάδιο, τα παιδιά παροτρύνονται να εκφράσουν με τον δικό τους αυθόρμητο και ειλικρινή τρόπο τη θέλησή τους για τη σωτηρία του πλανήτη.

Τα παιδιά καλούνται να ετοιμάσουν την κάρτα τους προς τον Πρωθυπουργό και να την αποστείλουν στο WWF Ελλάς, ως τις 30 Νοεμβρίου. Οι κάρτες θα παραδοθούν στον Πρωθυπουργό, αφού πρώτα εκτεθούν σε κατάλληλο χώρο για να έχει ευκαιρία να τις απολαύσει το κοινό.

Περισσότερα: WWF - Greenpeace Μαζί για το κλίμα

Χαμηλώστε τη θέρμανση κατά 1ο C

Tα σπίτια είναι μία από τις κύριες πηγές των αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου, υπεύθυνο για την κλιματική αλλαγή. Τα 2/3 της ενέργειας που χρησιμοποιούνται για τα κτίρια είναι για ζεστό νερό και θέρμανση. Αν διαχειριστούμε προσεκτικά την οικιακή μας θέρμανση θα μειώσουμε την παγκόσμια θέρμανση του πλανήτη και θ' αποφύγουμε την περαιτέρω μόλυνση της ατμόσφαιρας γύρω μας.

Τα σπίτια μας συνήθως θερμαίνονται υπερβολικά. Η ιδανική θερμοκρασία δωματίου είναι 20ο C και τα υπνοδωμάτια είναι υγιεινότερα στους 16ο C. Κάθε ένας βαθμός που αυξάνει τη θερμοκρασία παράγει 7-11% αύξηση στην κατανάλωση της ενέργειας (εξαρτάται από το πόσο καλά μονωμένο είναι το σπίτι). Χρησιμοποιείστε τη θέρμανση σωστά και μονώστε καλά!

Βελτιώστε την απόδοση των καλοριφέρ

Η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας παράγει υπερβολικές ποσότητες αποβλήτων και μολύνει τη Γη. Συγκεκριμένα, η πυρηνική βιομηχανία παράγει μια τεράστια ποσότητα αποβλήτων. Σήμερα υπάρχουν περίπου 440 πυρηνικοί σταθμοί στον κόσμο, ενώ δημιουργούνται και άλλοι. Οι πυρηνικοί σταθμοί παράγουν το 17% του παγκόσμιου ηλεκτρισμού - και 10,000 τόνους πυρηνικών αποβλήτων ανά χρόνο, προσθέτοντας στους 200,000 τόνους που υπάρχουν ήδη.
Για να μειώσετε την οικιακή κατανάλωση θέρμανσης, βελτιώστε την απόδοση των καλοριφέρ τοποθετώντας αντανακλαστικά φύλλα αλουμινίου πίσω από τα καλοριφέρ. Το φύλλο θα γυρίσει τη ζέστη πίσω στο δωμάτιο.

Αλουμίνιο

Παγκόσμια Ημέρα κατά της Κλιματικής Αλλαγής

ΤΟ ΚΛΙΜΑ ΑΛΛΑΞΕ

ΤΟ ΚΛΙΜΑ ΑΛΛΑΖΕΙ

ΑΛΛΑΞΕ ΚΙ ΕΣΥ

ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

Environmental damage

ΔΕΗ και καταστροφή της Ελλάδας

Τι οπτάνθρακας τι λιθάνθρακας;

Αδίστακτοι, άπληστοι και παρανοϊκοί

ΕΓΚΛΗΜΑ ΟΙ ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ΜΕ ΛΙΘΑΝΘΡΑΚΑ

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΟΤΣΗ

Θα πρέπει, δηλαδή, να περιέλθει η χώρα σε συνθήκες ανεπανόρθωτης οικολογικής συμφοράς για να βάλουμε μυαλό -όταν πια θα ‘ναι πολύ αργά; Δεν μας φτάνει για να συνετιστούμε ό,τι ζήσαμε τούτο το καυτό καλοκαίρι;

Στα αποκαΐδια των δασών μας θα στηθούν οι κάλπες (για ποια τάχα προσδοκία, ποια ελπίδα;)· χάσαμε την ανάσα μας τσουρουφλισμένοι από τους καύσωνες, με την Αθήνα και τις άλλες μεγαλουπόλεις απέραντους θαλάμους τοξικών αερίων· η λίμνη Κορώνεια σβήστηκε από τον χάρτη· μπετόν τα χωράφια στον θεσσαλικό κάμπο· κατάφορτα τουρίστες τα νησιά μας, είπαν το νερό νεράκι· φρούτα και οπωροκηπευτικά καταστράφηκαν - εισάγουμε τώρα, λέει, και… ντομάτες· καμπανάκι συναγερμού τα μπλακ άουτ της ΔΕΗ για την κατεπείγουσα πολιτική εξοικονόμησης ενέργειας και στροφής προς τις εναλλακτικές πηγές της -αλλά πού…

Σε κατάφωρη σύγκρουση και με τον «Μακροχρόνιο Ενεργειακό Σχεδιασμό», που κατέθεσε προχθές ο υπουργός Ανάπτυξης Δ. Σιούφας, η ΡΑΕ (Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας) είναι έτοιμη να δώσει τις άδειες για τέσσερις νέες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από (άκουσον, άκουσον!)… λιθάνθρακα! Της ΔΕΗ, στο Αλιβέρι η μεγαλύτερη. Από ιδιώτες επενδυτές οι άλλες τρεις: στα Ασπρα Σπίτια της Βοιωτίας (Μυτιληναίος), στον Αστακό Αιτωλοακαρνανίας (Edison) και στο Μαντούδι Ευβοίας (ΤΕΡΝΑ - Γ. Περιστέρης).

Από πού αντλούν το δικαίωμα να καταστρέφουν ασύδοτοι αυτόν τον πανέμορφο τόπο, να μας δηλητηριάζουν και να υποθηκεύουν το μέλλον των παιδιών μας αδίστακτοι, άπληστοι και άφρονες κερδοσκόποι;

Σε ένα αυστηρό κύριο άρθρο της (2-8-07) αυτή η εφημερίδα στιγμάτισε την εγκληματική ανευθυνότητα που επιδεικνύει η κυβέρνηση με την εμμονή στην ηλεκτροπαραγωγή από λιθάνθρακα, κόντρα στην κοινή λογική και τις δεσμεύσεις μας στην Ε.Ε. από το Κιότο -καθώς βιώνουμε ήδη τον εφιάλτη από τις ραγδαίες κλιματικές αλλαγές.

Την ίδια μέρα τα ‘γραψε καλά στο ρεπορτάζ του ο συνάδελφος Μιχ. Καϊταντζίδης:

Οι μονάδες με λιθάνθρακα έχουν αποκλειστικά οικονομικά κίνητρα - δηλαδή την κερδοσκοπία. Αφού το εισαγόμενο (κυρίως από την Κίνα) καύσιμο είναι πάμφθηνο και οι μονάδες «λειτουργούν» πολύ περισσότερες ώρες σε σύγκριση με τις μονάδες φυσικού αερίου».

Αλλά -κατά την ίδια σύγκριση: Οι εκπομπές «είναι διπλάσιες σε διοξείδιο του άνθρακα, πενταπλάσιες σε οξείδιο του θείου και τετραπλάσιες σε οξείδιο του αζώτου. Επιπλέον, έχουν πολύ υψηλές εκπομπές σε αιωρούμενα σωματίδια και ιπτάμενη τέφρα».

Αυταπόδεικτος κίνδυνος-θάνατος, δηλαδή. Με δεδομένο ότι η ΔΕΗ έχει τις πλέον ρυπογόνες μονάδες στην Ευρώπη, προσθέτουμε αφρόνως κι άλλες -μεγαλοεπιχειρηματιών κερδοσκόπων…

Ο αντίλογος στο «ΒΗΜΑ» (πού αλλού…): Ολοσέλιδο ρεπορτάζ (22-7-07) του Α. Γ. Χριστοδουλάκη, που θα ‘πρεπε να απασχολήσει το Πειθαρχικό Συμβούλιο της ΕΣΗΕΑ σαν κραυγαλέο δείγμα κατευθυνόμενης (παρα)πληροφόρησης, έχει τον προκλητικό τίτλο «ΑΝΑΣΤΑΙΝΕΤΑΙ ΤΟ ΜΑΝΤΟΥΔΙ». Κάνοντας κυριολεκτικά το μαύρο άσπρο, υποστηρίζει χωρίς αιδώ ότι με τη μονάδα λιθάνθρακα της ΤΕΡΝΑ «μια ολόκληρη περιοχή στη βόρεια Εύβοια, με τεράστιο πρόβλημα ανεργίας (…) προσπαθεί να αποκτήσει και πάλι οικονομική και συνάμα αξιοπρεπή κοινωνική ζωή…»!

Κι αυτό γιατί «θα αρχίσουν σταδιακά να προσλαμβάνονται εργαζόμενοι από την περιοχή, οι οποίοι στην πλήρη ανάπτυξη της μονάδας θα φτάσουν τους 300».

Ούτε λέξη ότι γι’ αυτές τις (αμφισβητούμενες) 300 θέσεις εργασίας οι Μαντουδιανοί ούτε θα κολυμπούν πια ούτε θα ψαρεύουν και ότι θα καταδικαστεί σε μαρασμό από τη ρύπανση ολόκληρη η κατ’ εξοχήν προσφερόμενη για τουρισμό βόρεια Εύβοια, προικισμένη αφείδωλα από τη φύση.

Η εξήγηση για το άθλιο δημοσίευμα ίσως είναι ότι στη θυγατρική της ΤΕΡΝΑ του Γ. Περιστέρη «ΗΡΩΝ ΘΕΡΜΟΗΛΕΚΤΡΙΚΗ Α.Ε.» που θα επενδύσει στο Μαντούδι, είναι, όπως λένε, μέτοχος και ο περιώνυμος εκδότης του «ΒΗΜΑΤΟΣ» Στ. Ψυχάρης. Ναι ντε, αυτός που διόρισαν παρανομούντες Σημίτης και Πάγκαλος… διοικητή του Αγίου Ορους! Ο ξαφνικά μεγαλοεπιχειρηματίας κι όχι μόνο με τις κουμπαριές, που ουδείς εισαγγελέας ασχολήθηκε ποτέ με το «πόθεν έσχες» του -κι έμεινε μόνος στη Βουλή ο Νίκος Κωνσταντόπουλος να καταγγέλλει τον «ψυχαρισμό» σαν το χυδαιότερο δείγμα διαπλοκής.

Για να χρυσώσουν το χάπι (τι πιο αποτρόπαιο από το να εμπορεύεται τη στέρηση και την ανέχεια -θα πει ο φίλος, πρώην τοπικός βουλευτής Β. Αποστόλου) οι νέοι επενδυτές που αγόρασαν ήδη τα 3.800 στρέμματα και ολόκληρες τις εγκαταστάσεις της χρεοκοπημένης ΒΙΟΜΑΓΝ, κατέβαλαν στους ανέργους τα καθυστερημένα επί επτά χρόνια δεδουλευμένα -κάπου 2,5 εκατ. ευρώ.

Πρώτοι στη μαυλιστική τελετή με φανφάρες οι βουλευτές Σ. Κεδίκογλου (Ν.Δ.) και Δ. Πιπεργιάς (ΠΑΣΟΚ), που ελπίζουν και σε ψηφοθηρία από τη συνέργειά τους στο έγκλημα…

Διερωτώμαι αν οι διαχειριστές της μοίρας μας Δ. Σιούφας, Γ. Αλογοσκούφης και Γ. Σουφλιάς έχουν επισκεφθεί ποτέ τη βόρεια Εύβοια του ανεκτίμητου φυσικού κάλλους - για να συνειδητοποιήσουν τι έγκλημα ετοιμάζονται να διαπράξουν.

Διερωτώμαι γιατί κυβέρνηση και ΠΑΣΟΚ κάνουν μόκο -και προσωπικά οι Κ. Καραμανλής και Γ. Παπανδρέου, που οψίμως το παίζουν και περιβαλλοντικά ευαίσθητοι μπροστά στις κάλπες.

Διερωτώμαι, πάνω απ’ όλα, αν η κοινωνία της βόρειας Εύβοιας θα κλείσει τα αυτιά της στις Σειρήνες και θα ξεσηκωθεί οργισμένα να προασπίσει την ποιότητα της ζωής της και το αύριο των παιδιών της. Οπως ακριβώς έκανε προς τιμήν της, πριν από μόλις ένα χρόνο, σύσσωμη η Μεσσηνία και απέτρεψε παρόμοιο περιβαλλοντικό έγκλημα.

Δεν έχουμε πια τα περιθώρια να αδρανούμε…

Πηγή: Το πετ - κοκ σκοτώνει

Δες και: Ο πλανήτης Γη ήδη εκπέμπει τα πρώτα SOS

Η Ελλάδα από τους μεγαλύτερους ρυπαντές

Από το 1990 έως το 2004 η Ελλάδα είχε αύξηση των ρύπων κατά 26.6%, μια από τις μεγαλύτερες αυξήσεις στον κόσμο. Μας ξεπέρασε μόνο η Τουρκία, Πορτογαλία και Ισπανία. Ας σημειωθεί ότι η Τουρκία δεν έχει υπογράψει το Πρωτόκολλο του Κιότο.

Το μεγαλύτερο ποσοστό των ρύπων στην Ελλάδα προέρχεται από τα εργοστάσια της ΔΕΗ που καίνε ορυκτά καύσιμα (λιγνίτη και πετρέλαιο). Από το Κιότο προβλέπεται μια αύξηση των ρύπων για την Ελλάδα μόνο κατά 25% μέχρι το 2010. Έτσι, επειδή η Ελλάδα ξεπέρασε αυτό το όριο είναι ανάγκη η μείωση τους και για να μην πληρώνουμε βαριά πρόστιμα και γιατί το κλίμα έχει φτάσει στα όρια του.

Παγοκρύσταλλοι στο θερμοκήπιο (Μέρος ΙΙ)

Παγοκρύσταλλοι στο θερμοκήπιο (Μέρος Ι)

Το ότι το πρόβλημα είναι πραγματικό κι ότι ο κόσμος αντιμετωπίζει μια καταστροφή διαστάσεων που δεν έχουν προηγούμενο στην ιστορία έγινε φανερό από δυο εκθέσεις της CIA (έπαψαν να θεωρούνται απόρρητες το 1976), που ανακεφαλαίωναν τα επιστημονικά ευρήματα κι έδειχναν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν στο χείλος της αβύσσου. Η πρώτη, «Μια Μελέτη Κλιματολογικής Έρευνας σε Σχέση με Προβλήματα Συλλογής Πληροφοριών», που είχε γραφτεί από το Τμήμα Ερευνών και Ανάπτυξης για σκοπούς εσωτερικού προγραμματισμού, παρουσίαζε ξερά τα ευρήματα και τα πορίσματα του κλιματολογικού κύκλου, αναφορικά με το ότι σημειωνόταν απώλεια θερμοκρασίας και ότι ήταν επικείμενη η επόμενη περίοδος πάγων. Η δεύτερη, «Δυνητικές Επιπτώσεις των Τάσεων στον Παγκόσμιο Πληθυσμό, την Παραγωγή Ειδών Διατροφής και το Κλίμα», που γράφτηκε από τη Διεύθυνση Πληροφοριών της Υπηρεσίας Πολιτικών Ερευνών, πρόσθετε επιφυλακτικά ότι «αν συνεχιστεί η ψύξη για μερικές δεκαετίες, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα σημειωθεί παντελής έλλειψη τροφής».

Ο τρόπος που ήταν γραμμένη, ωστόσο, η δεύτερη αναφορά φανέρωνε ότι οι συντάκτες της είχαν συνειδητοποιήσει πως οι οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις μιας δραματικής κλιματολογικής μεταβολής, με την απειλή λιμών σε πολλές περιοχές του κόσμου, ξεπερνούσε σχεδόν τα όρια της ανθρώπινης κατανόησης. Με περίσσια τόλμη, αυτοί που είχαν επιχειρήσει ν’ αναλύσουν την κατάσταση προειδοποιούσαν ότι «θα σημειώνονταν ολοένα και πιο απεγνωσμένες απόπειρες από ισχυρά αλλά πεινασμένα κράτη να προμηθευτούν δημητριακά με κάθε δυνατό τρόπο». Οι οραματισμοί τους συμπεριλάμβαναν και την πιθανότητα του πολέμου: «Μαζικές μετακινήσεις, συνοδευόμενες μερικές φορές από τη χρήση βίας, θα αποτελούσαν καθημερινά φαινόμενα, ενώ θα εξαπλωνόταν παντού η πολιτικοοικονομική αστάθεια».

Πολύ ψυχρά συμπέραιναν ότι «στις φτωχές και αδύναμες περιοχές, ο πληθυσμός θα έπρεπε να μειωθεί σε επίπεδα που θα μπορούσαν να συντηρηθούν». Και στη συνέχεια, τα τελευταία λόγια, σαν προφητεία μιας μελλοντικής πολιτικής: «Το πρόβλημα του πληθυσμού θα λυνόταν από μόνο του μ’ έναν πολύ δυσάρεστο τρόπο». Με τον ευφημισμό αυτό, εννοούσαν τη γενοκτονία, μια κυνική αλλά εύκολη λύση τόσο για την ασιτία όσο και για το πληθυσμιακό πλεόνασμα».

Μέχρι το 1977, η χώρα άρχισε να μαστίζεται από σοβαρά κρούσματα ξηρασίας – ένα σαφές σύμπτωμα της ψύξης. Η αντίδραση της κυβέρνησης ήταν να διαθέσει άλλα εξήντα εκατομμύρια acres γης για καλλιέργεια, προωθώντας ακόμα περισσότερο τις πωλήσεις χημικών λιπασμάτων, παρασιτοκτόνων και ζιζανιοκτόνων. Το αποτέλεσμα ήταν μια πολύ μεγάλη συγκομιδή σίτου και αραβοσίτου. Η ανά acre απόδοση, ωστόσο, ήταν μια από τις μικρότερες στην ιστορία της γεωργίας και το περιεχόμενο σε θρεπτικές ουσίες το χαμηλότερο από κάθε άλλη φορά. Το 1978 – όπως είχαν προβλέψει η CIA και όλοι σχεδόν οι κλιματολόγοι της «ψύξης» - η χώρα εξακολούθησε ν’ αντιμετωπίζει έλλειψη ειδών διατροφής.

Και η ξηρασία μεγάλωνε τις ερήμους σε ολόκληρο τον κόσμο. Από το 1976 οι εκτάσεις αρόσιμης γης στις Η.Π.Α., που συμπεριλαμβάνουν τη Μινεζότα, τη Βόρεια Ντακότα και τις νοτιότερες πολιτείες, παραλίγο να προσαρτηθούν ξανά σε αυτό που ρομαντικά ονομαζόταν στους χάρτες του 19^ου αιώνα «Μεγάλες Αμερικανικές Έρημοι». Για την άρδευση των σπαρτών, οι υπόγειες πηγές νερού κοντεύουν να στεγνώσουν, συντείνοντας στη μεταμόρφωση του εδάφους σε έρημο, γεγονός που, σύμφωνα με τους κλιματολόγους, συμβαίνει καθώς ψύχεται ο πλανήτης τα τελευταία 6,000 χρόνια.

Περίπου 4,500 χρόνια πριν, μια καταπράσινη και πυκνόφυτη περιοχή που ονομαζόταν Σαχάρα άρχισε να μεταμορφώνεται σε γυμνή έρημο. Κάπου 2,000 χρόνια αργότερα, την ακολούθησε η έρημος της Βόρειας Αμερικής. Ανάλογες ιστορίες περιγράφουν τη διαμόρφωση και άλλων μεγάλων ερήμων, όπως είναι η έρημος Γκόμπι στη Μογγολία – όλα αυτά αποτέλεσμα της ψύξης.

Το 1979, δόθηκε μια άλλη εξήγηση για το παράξενο γεγονός ότι το CO₂ στην ατμόσφαιρα δεν προκαλεί μόνο αύξηση της θερμοκρασίας στον ισημερινό αλλά και αύξηση του ψύχους στους πόλους κι ότι τελικά θα υπερίσχυε το δεύτερο. Ο δρ. Τζορτζ Κούκλα και ο δρ. Μ. Τσουντούρι δημοσίευσαν ένα άρθρο στο περιοδικό Nature, όπου έδειχναν ότι το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα δεν παγιδεύει μόνο τα υπέρυθρα μήκη κυμάτων που ανεβαίνουν από την επιφάνεια της γης, αυξάνοντας έτσι τη θερμότητα, αλλά φιλτράρει επίσης τα σχεδόνCO₂ στους πόλους, περισσότεροι πάγοι και χιόνια. Κι επειδή τα χιόνια κι οι πάγοι αντανακλούν ό,τι μένει από το φάσμα της ηλιακής ενέργειας και το στέλνουν πίσω στο διάστημα, όσο πληθαίνουν τόσο μεγαλύτερες ποσότητες ψύχους παράγουν.

Από το 1978 κιόλας, η ανησυχητική αύξηση των εκτάσεων που ήταν καλυμμένες από χιόνι κατά την περίοδο 1968-72 συζητήθηκε στο μεγαλύτερο επιστημονικό περιοδικό του κόσμου, το Science. Κι από τότε, τα νούμερα που αφορούν το χιόνι είναι πολύ υψηλότερα από εκείνα του 1972, που είχαν θεωρηθεί ρεκόρ. Η επίδραση του διοξειδίου του άνθρακα έχει κάνει τις θερμοκρασίες στο Βόρειο Ημισφαίριο να πέσουν δυο βαθμούς Κελσίου από το 1938. στο Νότιο Ημισφαίριο, όπου η κάλυψη του χιονιού είναι μικρότερη, η ψύξη δεν ήταν τόσο γρήγορη.

Βρέθηκε κι άλλη μια συσχέτιση ανάμεσα στην άνοδο του ψύχους και τον αριθμό των σεισμών. Όσο μεγαλύτερο το κρύο, τόσο περισσότεροι οι σεισμοί. Οι πάγοι και τα χιόνια που συσσωρεύονται στους πόλους πιέζουν τον πλανήτη, κάνοντάς τον να εξογκώνεται στα σημεία που υπάρχουν ρωγμές, σαν το μπαλόνι. Αυτό είναι που κάνει τα τεντωμένα από πριν γεωλογικά σεισμογενή ρήγματα να γλιστρούν: έτσι γίνονται σεισμοί. Αυτό προκαλεί επίσης την ηφαιστειακή δράση – δυνητικά ακόμα πιο επικίνδυνη – συμπιέζοντας το λιωμένο μάγμα και προκαλώντας εκρήξεις. Όσο μεγαλύτερο είναι το ψύχος κι όσο περισσότερο το χιόνι που πιέζει τους πόλους, τόσο πιο πολύ συμπιέζεται το μάγμα, με αποτέλεσμα τη δράση των ηφαιστείων.

Η αύξηση της ηφαιστειακής δραστηριότητας έχει κάνει τους κλιματολόγους ν’ ανησυχούν πολύ. Αν γίνουν δυο τρεις εκρήξεις ακόμα σαν εκείνες του Ταμπόρα ή του Ελ Τσιτσόν μέσα σε μια περίοδο πέντε χρόνων, το κάλυμμα της εκρηγνυόμενης σκόνης που θ’ απλωθεί κάτω από τον ήλιο, ικανό να μειώσει την ηλιακή ενέργεια για δυο ως έξι χρόνια, θα ήταν αρκετό για να κάνει τον πλανήτη να βουτήξει ξαφνικά σε μια νέα περίοδο πάγων.

Ένα συνέδριο ειδικών σε θέματα κλίματος και της επίδρασής του στην ανθρωπότητα, που διοργάνωσε ο ΟΗΕ το 1979, προειδοποίησε ότι ο κόσμος βρισκόταν ήδη σε μια περίοδο ψύξης, ότι η θεωρία της θέρμανσης ήταν περίπλοκη και αμφισβητήσιμη, ενώ η ψύξη συνιστούσε απειλή για τη ζωή και την οικονομία. Στο συνέδριο τονίστηκε ότι η πτώση ενός βαθμού Κελσίου θα μπορούσε να είχε σαν αποτέλεσμα μια ζημία 19 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ρύζι και 28 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ξυλεία κωνοφόρων δέντρων για την Ε.Σ.Σ.Δ.

Για να δούμε ποιες ήταν οι επίσημες σοβιετικές απόψεις σχετικά με την ψύξη, απευθυνθήκαμε στο δρα Βίκτορ Κόβντα, διευθυντή στου Επιστημονικού Συμβουλίου Προβλημάτων Εδαφολογίας και Εκχέρσωσης Εδαφών της Σοβιετικής Ακαδημίας Επιστημών. Από τη Μόσχα μας απάντησε:

«Σαν εδαφολόγος, ασχολούμαι πολύ τόσο με οικολογικά προβλήματα όσο και με τα προβλήματα που αφορούν τις σημερινές κλιματολογικές τάσεις. Είμαι πλήρως ενημερωμένος σχετικά με την υπάρχουσα πρόγνωση για την παγκόσμια άνοδο της θερμοκρασίας, που οφείλεται σε αυξημένη συγκέντρωση του CO₂ στην ατμόσφαιρα. Οι παρατηρήσεις, όμως πολλών Σοβιετικών επιστημόνων στην Ε.Σ.Σ.Δ. με έχουν υποχρεώσει να πιστέψω ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο και ότι η τάση που παρουσιάζεται τα τελευταία 15-20 χρόνια είναι σαφώς τάση ψύξης.

»Τα σημάδια της μετακίνησης μόνιμα παγωμένου υπεδάφους προς το νότο, κάποιας βράχυνσης των περιόδων βλάστησης και της αυξημένης δριμύτητας των χειμώνων, μαζί με τις αυξημένες περιόδους πάγων στις βόρειες θάλασσές μας, εμένα μου φτάνουν προσωπικά σαν επιχειρήματα.

»Μπορεί να είναι ζήτημα μιας παροδικής διακύμανσης (σαν αυτές που έχουν σημειωθεί στο παρελθόν) ή μπορεί να είναι κάλλιστα η απαρχή της επόμενης περιόδου πάγων. Σημάδια θέρμανσης ωστόσο δεν υπάρχουν και σ’ αυτό είμαι κατηγορηματικός. Μια προηγούμενη δήλωσή μου για το ότι η ψύξη συμβαδίζει με την αύξηση άγονων εκτάσεων, κάτι που μπορούμε να δούμε σήμερα σχεδόν παντού, έχει δημοσιευτεί πολλές φορές τόσο στα ρωσικά όσο και στα αγγλικά».

Σαν ένα μέρος της λύσης ο Κόβντα πρόσθετε:

«Είμαι βέβαιος ότι η πραγματική σύγχρονη γεωργία με επιστημονικές βάσεις πρέπει να είναι μόνο οικολογο-βιολογο-οργανική, με τακτική χρήση κομπόστου, κοπριάς, ορθή αμειψισπορά (συμπεριλαμβανομένων και των οσπρίων) και, ανάλογα με τα σπαρτά, επαναφορά ανόργανων στοιχείων.»

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Κ. Μπέρτραντ Σουλτς, καθηγητής γεωλογίας στο πανεπιστήμιο της Ντεμπράσκα, προειδοποιεί για μια επικείμενη περίοδο πάγων, κατά τη διάρκεια της οποίας ο Καναδάς δε θα μπορεί να καλλιεργήσει στάρι και η Σοβιετική Ένωση δε θα έχει αρκετή τροφή για να ταΐσει τον πληθυσμό της. Στην Αλμπέρτα έχουν ήδη πάψει να έχουν τις σαράντα μία μέρες χωρίς παγωνιά που απαιτούνται για το θερισμό.

Μαζί με την επιστολή του δρα Κόβντα, ήρθε μια έκθεση από το Κολοράντο να προσθέσει κι άλλα καύσιμα στις ανησυχίες των κλιματολόγων «ψύξης». Ο Άνταμ Τρόμπλι, εφευρέτης ενός ομο-πολικού κινητήρα και υπεύθυνος του Προγράμματος Γη – μιας προσπάθειας ν’ αποκαλυφτούν και να δημοσιευτούν κρυμμένες αλήθειες για τις κλιματολογικές και περιβαλλοντολογικές μεταβολές του πλανήτη – προειδοποιεί ότι το πρόβλημα είχε γίνει ακόμα πιο περίπλοκο από ένα φαινόμενο που το κρατούσε μυστικό η αμερικανική κυβέρνηση και που είχε σχέση με μια από τις σημαντικότερες αιτίες για την τάση ψύξης: τη σκόνη στην ατμόσφαιρα.

Το περίεργο είναι ότι η ιστορία αρχίζει με την κατασκευή του Φράγματος του Ασουάν στο Νείλο, στο κάτω μέρος της Αιγύπτου, αρχές της δεκαετίας 1960-70. αυτό το τερατώδες κατασκεύασμα κόβει εντελώς το δρόμο σε εκατομμύρια τόνους πλούσιας για τη γεωργία λάσπης που, σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας, έφερνε ο Νείλος για να θρέψει το Δέλτα, το οποίο με τη σειρά του «θήλαζε» τη Μεσόγειο, επιτρέποντας την ανάπτυξη τόνων φυτοπλαγκτού στα ζεστά νερά της, πλαγκτού που ρουφούσε CO₂ από τον αέρα.

Όταν το δέλτα του Νείλου αποκόπηκε από τη ζωοδότρα λάσπη, το πλαγκτόν της Μεσογείου, όπως αποκάλυψε ο Γάλλος ωκεανογράφος Ζακ Κουστό, άρχισε να πεθαίνει. Σήμερα το ανατολικό τμήμα της Μεσογείου είναι ουσιαστικά νεκρό και το δυτικό της τμήμα ετοιμοθάνατο. Ακόμα πιο πρόσφατα και πολύ πιο δραστικά, ο Κουστό προειδοποιεί ότι ρυπαίνεται ο Ατλαντικός Ωκεανός σε τέτοιο σημείο που θα πεθάνει κι αυτός μέσα σε δέκα χρόνια, αν δε ληφθούν μέτρα για να διορθωθεί η κατάσταση.

Από κλιματολογική άποψη, οι συνέπειες της καταστροφής στη Μεσόγειο είναι αφάνταστα τρομακτικές. Επειδή το φυτοπλαγκτόν της θάλασσας απορροφούσε και μεταστοιχείωνε τις όλο και μεγαλύτερες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα που έβγαζαν οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις της Ευρώπης από τις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα, η Μεσόγειος λειτουργούσε σαν ένα τεράστιο σφουγγάρι για το αέριο που κατευθυνόταν προς το νότο, αιχμαλωτίζοντάς το πριν προλάβει να φτάσει στη Βόρεια Αφρική. Στην εποχή μας, όμως, το βαρύ, φορτωμένο από θερμότητα αέριο, ανεμπόδιστο από τη θάλασσα, περνάει πάνω από την έρημο της Σαχάρας, που δεν έχει καμιά βιομάζα για να το απορροφήσει.

Αρχίζοντας γύρω στο 1969, ασυνήθιστα ισχυροί άνεμοι φυσούσαν πάνω από τη Σαχάρα, στέλνοντας την άμμο στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, όπου γινόταν μια υπερβολική τριβή: οι στρόβιλοι άλεθαν τους κόκκους της άμμου, που ήταν πολύ μεγάλοι για να αιωρούνται στην ατμόσφαιρα, σε αυτό που είναι επιστημονικά γνωστό σαν αιωρούμενα σωματίδια, κάτι που ισοδυναμεί με σκόνη.

Μέχρι το 1970, όπως αποκάλυψαν φωτογραφίες βγαλμένες από δορυφόρους, ένα τεράστιο χρόνιο σύννεφο σκόνης άρχισε να αιωρείται πάνω από την έρημο, στην κορφή του οποίου υψωνόταν συνήθως τις νυχτερινές ώρες μια στήλη θερμότητας γνωστή σαν Καμινάδα της Σαχάρας. Το διοξείδιο του άνθρακα, καθώς μεγάλωνε η ποσότητά του στον ανερχόμενο αέρα της καμινάδας, σχημάτιζε ένα χωνί θερμότητας και μείωνε την κάθετη έντασή της, βάζοντάς του μια τάπα.

Έχοντας χάσει τα «καύσιμά» της, αυτή η τεράστια «μηχανή καιρού» που την αποτελούσε η καμινάδα, δεν μπορούσε πια να στείλει αέρα στην τροπόσφαιρα, απ’ όπου, όταν κρύωνε, θα κατέβαινε για να συναντηθεί με τα καιρικά μέτωπα που έρχονται από τη νότια πολική περιοχή, για να δημιουργήσουν από κοινού όμορφα, γεμάτα από βροχή σύννεφα, τύπου σωρειτομελανία και στρωματοσωρείτη πάνω από τη λεκάνη του ποταμού Κόνγκο, όπου βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα παρθένα δάση του κόσμου. Αυτή η ίδια βροχή που δημιούργησε το δάσος έπεφτε επίσης σε μια ημιάγονη ζώνη που είναι γνωστή σαν Σαχέλ, η οποία άρχισε να στεγνώνει τόσο καταστροφικά, ώστε εκατομμύρια κατοίκων της έχουν πεθάνει από ασιτία κι έχει αναγκάσει τους νομάδες να μεταναστεύσουν προς το νότο, ψάχνοντας για νέα κομμάτια γης που θα εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους.

Αυτή η αποδημία επιδείνωσε ακόμα περισσότερο τα προβλήματα της Μαύρης Αφρικής, καθώς οι νεοφερμένοι, λόγω αμάθειας, άρχισαν να καίνε δασώδεις περιοχές για να τις χρησιμοποιήσουν σαν αγρούς και βοσκοτόπια. Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 οι αστροναύτες του Sky Lab μπορούσαν κι έβλεπαν τον καπνό από αυτές τις φωτιές να σκεπάζει μεγάλες εκτάσεις λίγο έξω από την περιοχή του Σαχέλ. Μια φωτογραφία της NASA, βγαλμένη το 1985 πάνω από τη Σαχάρα και σε τέτοιο ύψος που καλύπτει δέκα χιλιάδες τετραγωνικά μίλια γήινης επιφάνειας, έδινε την εντύπωση φωτογραφίας τραβηγμένης από αεροπλάνο που πετούσε χαμηλά πάνω από το Λος Άντζελες, μια μέρα με ιδιαίτερα πυκνό «νέφος».

«Αυτό που βλέπετε είναι δέκα χιλιάδες τετραγωνικά μίλια σκόνης», είπε ο Τρόμπλι, που είχε πάρει την καταπληκτική πληροφορία από τον Ρίτσαρντ Άντεργουντ, επί είκοσι χρόνια υποδιευθυντή της Φωτογραφικής Υπηρεσίας της ΝΑΣΑ, ότι η έρημος Σαχάρα μετακινείται προς το νότο με ταχύτητα από πέντε ως τριάντα χιλιόμετρα το χρόνο.

Για να τονίσει πόσο απίστευτα μεγάλο είναι το πρόβλημα, ο Τρόμπλι μας έδειξε κι άλλες διαφάνειες της ΝΑΣΑ, παρ’ όλο που δεν είχε επιτραπεί ακόμα η δημοσίευσή τους. Μια από αυτές, τραβηγμένη από το Gemini το 1965 πάνω από την Κεντρική Αφρική, έδειχνε τα καταγάλανα νερά της λίμνης Τσαντ, στο μέγεθος της λίμνης Ίρι, που φτάνουν σε βάθος τα 150 μέτρα. Μια δεύτερη φωτογραφία, βγαλμένη το 1982, έδειχνε την ίδια λίμνη, που είχε χάσει όλο σχεδόν το νερό της. «Ο λόγος που χρησιμοποιώ τη φωτογραφία του 1982», εξήγησε με έμφαση ο Τρόμπλι, «είναι επειδή το 1985 αυτό που ήταν άλλοτε η λίμνη Τσαντ δε φαίνεται σχεδόν καθόλου».

Μια άλλη κάθετη φωτογραφία, εξίσου δραματική, έδειχνε εκατοντάδες τετραγωνικά μίλια δάσους που καιγόταν κοντά στα σύνορα Ζαΐρ – Ανγκόλα. Εκατοντάδες φωτεινές κουκκίδες φαίνονταν μέσα από κάτι που, αν κι έδινε την εντύπωση σύννεφου, στην πραγματικότητα ήταν καπνός, καθαρή μαρτυρία των απεγνωσμένων ανθρώπινων προσπαθειών να δημιουργήσουν αρόσιμη γη σε βάρος των δέντρων. «Τα δάση αυτά», είπε ο Τρόμπλι, «απορροφούσαν CO₂ και το μεταστοιχείωναν. Τώρα που κάηκαν, έχουν γίνει τα ίδια πηγή διοξειδίου του άνθρακα».

Μια άλλη διαστημική φωτογραφία αποκάλυπτε πώς οι πλαγιές στα ογδόντα μίλια μήκος του κόλπου Τζούμπα στο άλλοτε όμορφο τροπικό νησί της Μαδαγασκάρης απογυμνώνονταν από τα δάση τους, για την εξωτική ξυλεία που είχε προορισμό την Ιαπωνία. Τέλος, μια ακόμα φωτογραφία έδειχνε από ψηλά πώς οι μετανάστες από τις πολυάνθρωπες πόλεις της Βραζιλίας ξεγύμνωναν την Αμαζονία και άλλες περιοχές για να φτιάξουν ιδιωτικές φάρμες, σε μια καταστροφή δασών που ξεπερνούσε ακόμα κι αυτή την εταιρεία του «Big Mac», η οποία αφανίζει δάση για να δημιουργήσει βοσκότοπους για αγελάδες που παράγουν χάμπουργκερ.

Τα σοβαρά κρούσματα ξηρασίας, που θεωρούνται από τους πιο πολλούς παροδικά, αν κι εξακολουθούν να μαστίζουν την Αφρική και άλλες περιοχές τα τελευταία χρόνια, οφείλονται, κατά ένα μεγάλο μέρος, στο μόνιμο σύννεφο σκόνης που σήμερα επηρεάζει όχι μόνο το Σαχέλ αλλά και όλη σχεδόν την αφρικανική ήπειρο, ανατολική, κεντρική και νότια.

Το 1984, το ηλεκτροστατικό, ολοένα και μεγαλύτερο σύννεφο σκόνης άρχισε να κινείται προς τη δύση πάνω από τον Ατλαντικό Ωκεανό. Είναι κάτι που φαίνεται τόσο καθαρά σε μια φωτογραφία της ΝΑΣΑ, ώστε η μετακίνησή του παύει ν’ ανήκει στα πλαίσια της θεωρίας. Όταν έφτασε στον Κόλπο του Μεξικού, δε σταμάτησε, αλλά συνέχισε να κινείται από πάνω του, παχύ σαν σούπα από φακές, προς το Λονδίνο. Το αποτέλεσμα ήταν η Γκλόρια, μια λαίλαπα με τη μεγαλύτερη ακτίνα καταστροφών στην ιστορία της ανθρωπότητας, που ακολουθήθηκε το 1988 από τον ακόμα ισχυρότερο Γκίλμπερτ και άλλες, με ανέμους που οφείλονταν τουλάχιστον εν μέρει στη σκόνη, η οποία προκάλεσε τη μεγαλύτερη σε διάρκεια περίοδο τυφώνων στην ιστορία του κόλπου.

Η σκόνη δε σταμάτησε το ταξίδι της προς τη δύση κι έφτασε μέχρι τα νησιά της Χαβάης. Εκεί, η καταμέτρηση έδειξε πολύ περισσότερη σκόνη από αυτή που περίμεναν, με τετραπλάσια ικανότητα διατήρησης της θερμότητας. Όταν η σκόνη παγιδεύει τη θερμότητα και δεν την αφήνει να τραβήξει προς βορρά, ο ψυχρός αέρας που κινείται προς νότο μπορεί να προχωρήσει ανεμπόδιστα πιο μακριά και να φτάσει πιο νωρίς απ’ όσο συνήθως, προκαλώντας ψυχρότερο καιρό σε διάφορα μέρη των Ηνωμένων Πολιτειών και καθυστερώντας τη συμπύκνωση στο φυσιολογικά βροχερό Βορειοδυτικό Ειρηνικό.

Το CO_2, λέει ο Τρόμπλι, απορροφά θερμότητα όχι μόνο από την ηλιακή υπέρυθρη ακτινοβολία αλλά κι από το μανδύα της γης, που τη μεταβιβάζει στο φλοιό της. Η θερμότητα αυτή, αντί να πηγαίνει στο διάστημα, φυλακίζεται στην ατμόσφαιρα που είναι γεμάτη από CO_2, με αποτέλεσμα να φτάνει μια τεράστια ποσότητα στο φλοιό, όπως έχει αποδείξει η μεγάλη αύξηση παγετώνων από το 1975, από τα Ιμαλάια μέχρι την Αλάσκα και τη Σιβηρία, και η δημιουργία περισσότερων παγόβουνων στην Ανταρκτική, συμπεριλαμβανομένου και του πιο μεγάλου που έχει δημιουργηθεί ποτέ, στα τέλη του 1987.

Πριν φύγουμε, ο Τρόμπλι μας έδειξε μια ακόμα φωτογραφία βγαλμένη από το διάστημα το 1985. «Αυτή η γαλάζια άκρη της Καραϊβικής», είπε κι ο τόνος της φωνής του αυτή τη φορά δεν ήταν εμφαντικός αλλά πραγματικά φοβισμένος. «Αυτό το θαμπό κίτρινο κομμάτι είναι μια μάσκα σκόνης. Δέκα χιλιάδες τετραγωνικά μίλια έκταση. Οι μετρήσεις του Κουστό επιβεβαίωσαν πόσο μειωμένο είναι το φως του ήλιου που φτάνει στην επιφάνεια του ωκεανού. Αν προσθέσετε το γεγονός ότι είκοσι οκτώ εκατομμύρια acres δάσους κόπηκαν μόνο τον περασμένο χρόνο, χωρίς να συμπεριλάβουμε τι κάηκε στην επιφάνεια της γης, στα τριάντα δισεκατομμύρια τόνους CO₂ που στέλνουν στην ατμόσφαιρα οι βιομηχανίες, θα πάρετε μια ιδέα για το πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα κι ότι ο μόνος τρόπος ν’ αντιμετωπιστεί είναι πραγματική, προσγειωμένη, πρακτική δράση. Είμαστε τυχεροί που η σκόνη βρίσκεται μόνο στην τροπόσφαιρα, οκτώ με δέκα μίλια πάνω από την επιφάνεια της γης. Αν ήταν χαμηλότερα, μες στη στρατόσφαιρα, το πρόβλημα θα ήταν ακόμα πιο μεγάλο. Η Μητέρα Γη όμως είναι αρκετά άρρωστη, έτσι όπως είναι. Κι όταν αρρωστήσει η μαμά, τι γίνονται τα παιδάκια;»

Πηγή: Μυστικά του εδάφους-Πήτερ Τόμπκινς & Κρίστοφερ Μπερντ

Παγοκρύσταλλοι στο θερμοκήπιο (Μέρος Ι)

Η φροντίδα του εδάφους του πλανήτη ίσως θα πρέπει να είναι τώρα η βασική μας προτεραιότητα για έναν ακόμα σημαντικότερο λόγο: να σώσουμε τον κόσμο από την άμεση απειλή των παγετώνων. Όλη η επιφάνεια του υγιούς εδάφους μας, όλοι οι μικροοργανισμοί μέσα του κι όλα τα φυτά που ευδοκιμούν πάνω του, από λειχήνες μέχρι τα μεγάλα παρθένα δάση, έχουν πάρει την τροφή τους από δισεκατομμύρια τόνους σκόνη βράχων σε βουνά, αλεσμένη και ξεπλυμένη από παγετώνες που ακόμα λυώνουν από την τελευταία μεγάλη περίοδο των πάγων, εδώ και δώδεκα περίπου χιλιάδες χρόνια, για να διασκορπιστεί σε όλη την υφήλιο από ανεμοστρόβιλους κι ανεμοθύελλες. Αυτή η ζωοδότρα σκόνη κοντεύει να εξαντληθεί τώρα και η πολύτιμη επιφάνεια του εδάφους μας διαβρώνεται αδικαιολόγητα. Αν δεν γίνει κάτι για να ξαναγεμίσουμε το έδαφος με σκόνη βράχων, προειδοποιεί μια ομάδα ανήσυχων ειδικών, θα το κάνει μια άλλη μεγάλη περίοδος πάγων για λογαριασμό μας.

Δυο ριζικά αντίθετες θεωρίες για μια επικείμενη κλιματολογική μεταβολή έχουν χωρίσει τους «ειδικούς» της χώρας σε δυο αντίπαλα στρατόπεδα. Το ένα ισχυρίζεται ότι ο πλανήτης ζεσταίνεται σταδιακά κι ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ανθρωπότητα, το άλλο διατείνεται ότι ψύχεται, κι ότι ο κίνδυνος μιας άλλης περιόδου πάγων είναι άμεσος, με όλες τις συνέπειες μιας τέτοιας συμφοράς, γνωστές και άγνωστες. Και οι δυο παρατάξεις ρίχνουν την ευθύνη γι’ αυτή την κατάσταση σε αυτό που ονομάζουν φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Η ιδέα διατυπώθηκε για πρώτη φορά το 1861 από το διάσημο Ιρλανδό νατουραλιστή φιλόσοφο Τζον Τίνταλ, όταν άφησε να εννοηθεί ότι οι αυξημένες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρά μας θα μπορούσαν κάποια μέρα να δημιουργήσουν θερμοκρασίες επιφάνειας-αέρα αρκετά υψηλές ώστε να αποτελέσουν πρόβλημα. Όταν καίγονται κάρβουνα, πετρέλαιο και φυσικά αέρια, τα δυο βασικά προϊόντα καύσης είναι υδρατμοί και διοξείδιο του άνθρακα, η μισή ποσότητα από τα οποία περίπου παραμένει στην ατμόσφαιρα. Όπως είναι και τα δυο διάφανα, επιτρέπουν στις ακτίνες του ηλίου να περνούν από μέσα και να φτάνουν στη γη, αλλά παγιδεύουν την αντανακλώμενη ζέστη, όπως γίνεται και με το θερμοκήπιο.

Οι υποστηρικτές ανόδου της θερμοκρασίας, υποστηριζόμενοι με τη σειρά τους από τις επίσημες κυβερνητικές υπηρεσίες κι έχοντας τα μέσα μαζικής ενημέρωσης με το μέρος τους, που δίνουν ευρύτερη δημοσιότητα σε ό,τι λένε, ισχυρίζονται ότι η αυξανόμενη στάθμη διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, κάτι που οφείλεται κατά κύριο λόγο στην καύση πετρελαίου, δημιουργεί ζεστό αέρα, παγιδευμένο στον ισημερινό, ο οποίος, μη μπορώντας να σκορπιστεί ξανά στο διάστημα, απειλεί με τήξη τις παγωμένες βουνοκορφές.

Η πόλη της Νέας Υόρκης, λένε, κινδυνεύει κάποια μέρα όχι να ξανασκεπαστεί από ένα μίλι πάγων, όπως είχε γίνει δώδεκα χιλιάδες χρόνια πριν, αλλά να έχει ένα κλίμα σαν εκείνο του Φορτ Λοντερντέιλ, με τους δρόμους της σαν διώρυγες για μια θάλασσα η στάθμη της οποίας θα ανέρχεται σταδιακά κατά τη διάρκεια όλου του επόμενου αιώνα. Έτσι, το πετροχημικά ελεγχόμενο κατεστημένο δεν έχει κάνει τίποτα για τη λήψη αυστηρών αντίμετρων, άλλο από το να συζητάει αόριστα για τη μείωση κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων.

Από την άλλη πλευρά, οι οπαδοί της ψύξης, κυρίως καθηγητές κλιματολογίας και παλαιοκλιματολογίας, υποστηρίζουν τελείως το αντίθετο, λέγοντας ότι η θέση της κυβέρνησης βασίζεται σε ανεπαρκώς προγραμματισμένα πρότυπα κομπιούτερ, που παραλείπουν ζωτικά στοιχεία, όπως είναι η κάλυψη από τα σύννεφα, κι ότι έχει πολιτικά κίνητρα για να προστατεύσει τη συνεχιζόμενη κατανάλωση ορυκτών καυσίμων.

Σύμφωνα με αυτούς τους κλιματολόγους της «ψύξης», το φαινόμενο του θερμοκηπίου, παρ’ όλο που ανεβάζει τη θερμοκρασία στον ισημερινό, ρουφάει παράλληλα την υγρασία από τους τροπικούς, κάτι που είναι εντελώς αντίθετο και πολύ πιο επικίνδυνο. Όταν υπάρχουν πυκνές νεφώσεις, η υγρασία αυή σπρώχνεται από τους ανέμους προς τους πόλους, όπου συμπυκνώνεται σε χιόνι, δημιουργώντας περισσότερους πάγους και, κάτι πολύ πιο επικίνδυνο, ψύχοντας τους πολικούς ωκεανούς.

Τη δεκαετία του ’30, ο σερ Τζορτζ Σίμπσον, διευθυντής τότε της Βρετανικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, έδωσε μια περιγραφή αυτού που αποκαλούσε γενικό σχεδιάγραμμα κυκλοφορίας των ανέμων, όπου ο αέρας που θερμαίνεται στις τροπικές και υποτροπικές ζώνες ανεβαίνει σε μεγάλο υψόμετρο κι από κει μετακινείται λόγω της διαφοράς της πίεσης προς τους πόλους, για να ξαναρουφηχτεί στην επιφάνεια της γης από τις ψυχρές χιονισμένες εκτάσεις, δημιουργώντας έτσι ένα κυκλικό σχέδιο. Η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα επιταχύνει τη συμπλήρωση του κύκλου, συνεισφέροντας περισσότερη θερμότητα στη θερμή ζώνη, με το ν’ αυξάνει την ποσότητα υδρατμών που παίρνει από τον ωκεανό και την ταχύτητα με την οποία μεταφέρεται προς βορρά. Αυτό συντείνει σε μια μεγαλύτερη κάλυψη από χιόνια, που παράγουν περισσότερο ψυχρό αέρα, με αποτέλεσμα να κατεβαίνει γρηγορότερα και να μεταφέρεται προς νότο με υψηλότερες ταχύτητες. Ταυτόχρονα, τεράστιες μάζες από βαρύ ψυχρό αέρα γλιστρούν από τους πάγους και χιόνια μέσα στους ωκεανούς, όπου τα ρεύματα διανέμουν το ψύχος σε ολόκληρη την υφήλιο. Το φαινόμενο αυτό οδήγησε τον Σίμπσον στο περίεργο συμπέρασμα «ότι η τελευταία Εποχή των Πάγων δεν προκλήθηκε από μείωση της ηλιακής ακτινοβολίας αλλά από την αύξησή της».

Βαρύ, άχρωμο και άοσμο αέριο που δε βοηθάει την καύση, το CO₂ ανακαλύφτηκε από το θάνατο των σκύλων μέσα σε σπηλιές, όπου οι άνθρωποι μπορούσαν να κυκλοφορούν χωρίς να τους επηρεάζει, επειδή το ειδικό βάρος του κρατούσε το αέριο κάτω από το ύψος του γονάτου. Είναι ένα από τα σπουδαιότερα συστατικά της βιόσφαιρας του πλανήτη. Με συνεχείς ανταλλαγές μεταξύ φυτών και ζώων, μεταξύ αέρα και θάλασσας, σε ποσότητες που φτάνουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια τόνων κάθε χρόνο, το αέριο ανεβαίνει ψηλά και βοηθάει στη συντήρηση κάθε είδους ζωής πάνω στη γη – αρκεί να μην ξεφεύγει από συγκεκριμένα όρια.

Με διάφορες μεθόδους, συμπεριλαμβανομένης και της ανάλυσης των φυσαλίδων που είχαν παγιδευτεί στους παγετώνες, οι επιστήμονες έχουν υπολογίσει ότι το 1850, σ’ έναν κόσμο πολύ λιγότερο βιομηχανοποιημένο, το CO₂ αποτελούσε από 250 ως 290 μέρη ανά εκατομμύριο της ατμόσφαιρας. Για να ελέγχεται η σαφώς αυξανόμενη ποσότητα του αερίου στη σημερινή ατμόσφαιρα, τοποθετήθηκε ένας μετρητής στην κορφή του ηφαιστείου Μάουνα Λόα στη Χαβάη, όπου έχει δείξει μια αύξηση από 315 ppm το 1958 στο σημερινό αφάνταστα επικίνδυνο ύψος των 343 ppm.

Γνωρίζοντας πολύ καλά ότι ο Τίνταλ είχε δίκιο όταν έλεγε ότι το διοξείδιο του άνθρακα θα δημιουργούσε το φαινόμενο του θερμοκηπίου στον ισημερινό, οι κλιματολόγοι της «ψύξης» γνωρίζουν επίσης ότι ο πλανήτης στο σύνολό του δε θερμαίνεται, αφού ο μέσος όρος της θερμοκρασίας στο Βόρειο Ημισφαίριο έχει χάσει 1,5 βαθμό Κελσίου από το 1938, ότι η αρκτική ζώνη επεκτείνεται, ότι οι περίοδοι βλάστησης γίνονται μικρότερες, ότι εκατομμύρια κάτοικοι της γης απειλούνται από την ξηρασία κι ότι η ξηρασία οφείλεται στην ψύξη κι όχι στη θερμότητα. Ο Φρεντ Μ. Γουντ, Τζούνιορ, της Υπηρεσίας Αξιολόγησης της Τεχνολογίας, στο αμερικανικό κογκρέσο, αναφέρει σε μια έκθεσή του ότι από το 1960 ως το 1980, με βάση στοιχεία τα οποία συγκεντρώνονταν κάθε χρόνο για 400 ως 450 παγετώνες, οι κινούμενοι παγετώνες έχουν αυξηθεί από 7% σε 55%.

Στην πραγματικότητα, λένε οι γεωλόγοι, από τη μέρα της δημιουργίας του, η επιφάνεια του πλανήτη, συνεπώς και το κλίμα του, ψύχονται επειδή μειώνεται σιγά σιγά η αρχική ποσότητα ραδιενεργού ύλης στον πυρήνα του. Πριν από δώδεκα εκατομμύρια χρόνια, σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, η ψύξη έφτασε σ’ ένα σημείο όπου άρχισε η «εποχή των πάγων», μια εποχή που έχει δημιουργήσει μια ολόκληρη σειρά από περιόδους πάγων όλο και πιο μεγάλης δριμύτητας. Πέρα από αυτό, λένε οι κλιματολόγοι, η γενική θερμοκρασία σημειώνει πτώση κατά τις τελευταίες έξι χιλιετίες και ιδιαίτερα μέσα στα τελευταία σαράντα τέσσερα χρόνια.

Αυτό έρχεται σε κατηγορηματική αντίθεση με τα στοιχεία των ειδικών που υποστηρίζουν τη θέρμανση και οι οποίοι, σύμφωνα με τους κλιματολόγους, ξεχνούν να λάβουν υπόψη τους την επίδραση της θερμότητας των πόλεων, ενός παράγοντα εντελώς διαφορετικού από τη γενική τάση. Ούτε έχει γίνει πραγματικότητα ακόμα καμιά από τις ενδείξεις θέρμανσης, με μοναδικά αποδεικτικά στοιχεία τα αμφισβητούμενα πρότυπα των κομπιούτερ.

Η σύγχρονη κλιματολογία, που άριχσε ν’ ανθίζει μόνο κατά τα μέσα της δεκαετίας του ΄50, όταν έδειξαν ενδιαφέρον ορισμένοι ερευνητές για το τι μπορούσε πραγματικά να συμβαίνει με τις κλιματολογικές συνθήκες του κόσμου, οφείλει κατά ένα μεγάλο μέρος την ύπαρξή της στις ανακαλύψεις του γεννημένου στην Ιταλία καθηγητή Τσέζαρε Εμιλιάνι, διευθυντή της γεωλογικής σχολής στο πανεπιστήμιο του Μαϊάμι, που είδαν το φως της δημοσιότητας το 1955 και σήμερα θεωρούνται ότι είναι η βασικότερη σύγχρονη συνεισφορά στη σε βάθος έρευνα του κλίματος.

Μελετώντας μικρά οστρακόδερμα, γνωστά σαν Foraminifera, σε πυρήνες ιζημάτων από τον Κόλπο του Μεξικού, ο Εμιλιάνι μπόρεσε να ιχνογραφήσει την κλιματολογική ιστορία του πλανήτη, γυρίζοντας πίσω εκατομμύρια χρόνια, και να παρουσιάσει το πρώτο αξιόπιστο πλαίσιο παλαιοντολογικής εργασίας. Αυτό που ανακάλυψε ήταν μια διαδοχή από πρόσφατες περιόδους πάγων – μέχρι σήμερα έχουν χρονολογηθεί κάπου είκοσι πέντε – η καθεμία διάρκειας γύρω στις εκατό χιλιετίες και με συγκριτικά μικρές ενδιάμεσες περιόδους αποπαγετοποίησης, που διαρκούσαν από δέκα ως δώδεκα χιλιάδες χρόνια – σαν αυτή που απολαμβάνουμε εμείς από τότε που χάθηκε η μυθική Ατλαντίδα του Πλάτωνα, γύρω στο 9000 π. Χ. Όπως έχουν τα πράγματα τώρα, προειδοποιούν οι κλιματολόγοι της «ψύξης», μόνο η τεχνολογία μας μπορεί ν’ αναβάλει ή να προλάβει μια άλλη καταστροφική κατάψυξη, που θα έχει σαν αποτέλεσμα τον αφανισμό του μεγαλύτερου μέρους της ανθρώπινης φυλής.

Η πρώτη επιστημονική περιγραφή των περιόδων των πάγων και της προέλευσής τους έγινε στα μέσα του περασμένου αιώνα από ένα Σκοτσέζο φιλόσοφο-επιστήμονα, τον Τζέιμς Κρολ, που υποστήριζε ότι η κυκλική επανεμφάνισή τους ελεγχόταν από τακτικές μεταβολές στην ελλειπτική τροχιά της γης, από την κλίση του άξονά της κι από την ακανόνιστη ταλάντευση «Τσάντλερ», όπως την αποκαλούσε. Η θεωρία του δεν άργησε να καταρριφθεί και αναβίωσε μόνο τη δεκαετία του ’30 με τους πειστικούς μαθηματικούς υπολογισμούς ενός Γιουγκοσλάβου γεωφυσικού, του Μιλούτιν Μιλάνκοβιτς, που υποστήριζαν τα αρχικά στοιχεία του Κρολ.

Ο Μιλάνκοβιτς ισχυριζόταν ότι υπάρχει μια συνεχής, μεταβαλλόμενη σχέση μεταξύ γης και ήλιου, καθώς η τροχιά της γης αλλάζει σχήμα κάθε ενενήντα με εκατό χιλιάδες χρόνια. Ενώ είναι σχεδόν τέλεια κυκλική, η τροχιά αρχίζει σιγά σιγά και γίνεται ελλειπτική, για να επιστρέψει μετά το ίδιο αργά στο κυκλικό σχήμα, ποικίλλοντας έτσι την ένταση του ήλιου μέχρι και 30% πάνω από τον κύκλο. Ο Μιλάνκοβιτς ανακάλυψε επίσης ακανόνιστους κύκλους στην περιστροφή, την ταλάντευση και τη μεταβολή της κλίσης της γης, μ’ έναν κύκλο να μεταφέρει την ηλιακή ενέργεια από το Νότιο στο Βόρειο Ημισφαίριο και πίσω πάλι, μέσα σε μια περίοδο 21,000 χρόνων.

Παρ’ όλα αυτά, οι σκεπτικιστές συνέχισαν ν’ αμφιβάλλουν, μέχρι τη στιγμή που παρουσίασε ο Εμιλιάνι τα στοιχεία οξυγόνου-ισότοπου από τους πυρήνες του βυθού της θάλασσας για να επιβεβαιώσει το μηχανισμό Κρολ-Μιλάνκοβιτς και να κάνει τους κλιματολόγους να ρίξουν μια πιο προσεκτική ματιά στο τι περίμενε τον άνθρωπο. Σύμφωνα με το σενάριο του Εμιλιάνι, ο πλανήτης κατευθύνεται ολόισια προς τους θαλάμους ενός πολύ πολύ ισχυρού καταψύκτη.

Σ’ ένα συναρπαστικό ποτρέτο της κλιματολογίας της γης κατά τα τελευταία πενήντα εκατομμύρια χρόνια, ο δρ. Τζον Ίμπρι του πανεπιστημίου Μπράουν προσθέτει ανατριχιαστικές λεπτομέρειες που δείχνουν ότι το τέλος μιας ενδιάμεσης περιόδου αποπαγετοποίησης μπορεί να είναι απότομο και τραγικό, αν κρίνει κανείς από τα μαστόδοντα που βρέθηκαν μέσα στους πάγους της Σιβηρίας και της Βόρειας Αμερικής, τα οποία είχαν παγώσει τόσο γρήγορα ώστε στα δόντια τους υπήρχαν ακόμα φρέσκα τα αγριολούλουδα που μασουλούσαν.

Περισσότερα στοιχεία παρουσιάστηκαν τη δεκαετία του ’60, όταν ο καθηγητής Τζορτζ Τ. Κούκλα και οι συνεργάτες του στο Γεωλογικό Παρατηρητήριο Λαμόντ-Ντόχερτι ανακάλυψαν ότι τα κοιτάσματα loess (ένας ωχρός ασβεστούχος άργιλος ή πηλός, συνήθως αιολικής προέλευσης, το loess είναι αξιοσημείωτο για τα οργανικά του απομεινάρια, που αποτελούνται κυρίως από κοχύλια ξηράς και οστά χορτοφάγων και σαρκοφάγων θηλαστικών.) στην Τσεχοσλοβακία έδειχναν δέκα διαφορετικές περιόδους πάγων, που ταιριάζουν με τους αριθμούς που έβγαλε ο Εμιλιάνι από το βυθό του ωκεανού, για ν’ αποδείξουν ότι τα διαστήματα ανάμεσα στις περιόδους πάγων ήταν πάντοτε μικρά διαλείμματα κι ότι η περίοδος στην οποία ζούμε τώρα πλησιάζει προς το τέλος της.

Διακρίνοντας την απειλή μιας επικείμενης καταστροφής, οι κλιματολόγοι ανασκουμπώθηκαν και κοίταξαν να δουν τι μπορούσε να γίνει. Όμως, δεν είχαν ξεκινήσει καλά καλά ακόμα, όταν βγήκε στο προσκήνιο η αντιθεωρία της θέρμανσης, που είχε και την υποστήριξη της κυβέρνησης, από το δρα Ρότζερ Ρεβέλ, διευθυντή τότε του Ιδρύματος Ωκεανογραφίας Σκριπς και το Γερμανό συνάδελφό του δρα Χ. Σουές – καμία σχέση με το διάσημο δρα Σόις που τόσο λατρεύουν τα μικρά παιδιά, παρ’ όλο που οι ιδέες του θεωρούνται το ίδιο παλαβές.

Ο Ρεβέλ και ο Σουές δεν έκαναν τίποτε άλλο από το να ξεσκονίσουν το φαινόμενο θερμοκηπίου του Τίνταλ και μέχρι τη δεκαετία του ’70 είχαν κατορθώσει, με τη βοήθεια κυβερνητικών κεφαλαίων που τους δόθηκαν έμμεσα από πετροχημικές εταιρείες, να δημιουργήσουν μια ολοένα μεγαλύτερη προκατάληψη στις «ορθόδοξες» αμερικανικές επιστήμες υπέρ της θεωρίας της θέρμανης.

Ωστόσο, για όσους καταλάβαιναν, η κλιματολογική γραφή βρισκόταν στους πυρήνες. Ο Τόμας Ε. Όβερκαμπ, από το Γεωφυσικό Ινστιντούτο του πανεπιστημίου της Αλάσκας, είδε ότι τα στοιχεία που υπήρχαν έδειχναν προς την κατεύθυνση της ψύξης κι ο συνάδελφός του στο ίδιο ινστιτούτο, Γκούντερ Ε. Βέλερ, λέει ότι το φαινόμενο του θερμοκηπίου μπορεί να αντισταθμιστεί από μια τάση ψύξης. «Μας περιμένει μια μεταβολή προς ψυχρότερα κλίματα». Ο Γουάλας Σ. Μπρέκερ, από το Γεωλογικό Παρατηρητήριο Λαμόντ-Ντόχερτι του πανεπιστημίου Κολούμπια, προειδοποιεί ότι η κλιματολογική αλλαγή θα μπορούσε να συμβεί τόσο ξαφνικά, ώστε να μην έχουν οι άνθρωποι τον καιρό να προσαρμοστούν.

Το 1972, έγινε το πρώτο μεγάλο συνέδριο κλιματολόγων στο πανεπιστήμιο Μπράουν για να συζητήσουν την «Παρούσα Ενδιάμεση Περίοδο Αποπαγετοποίησης: Πότε Πρόκειται Να Τελειώσει;» Όσοι έλαβαν μέρος συμφώνησαν ότι «η μεταβολή των κλιματολογικών συνθηκών σε όλο τον κόσμο αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για το περιβάλλον».

Το πανεπιστήμιο έστειλε επιστολές στις κυβερνήσεις όλου του κόσμου, προειδοποιώντας τες για μια επικείμενη «παγκόσμια κλιματολογική καταστροφή».

Δυο χρόνια αργότερα, η Διεθνής Ομοσπονδία Ιδρυμάτων Προχωρημένων Σπουδών (IFIAS) διοργάνωσε ένα συνέδριο στη Βόννη της Δυτικής Γερμανίας, τα συμπεράσματα του οποίου έλεγαν αποσπασματικά: «Ένα νέο κλιματολογικό σχήμα τείνει να παρουσιαστεί σήμερα… Πιστεύουμε ότι… συνιστά απειλή για τους λαούς του κόσμου. Η κατεύθυνση της μεταβολής μπορεί να σημαίνει σημαντικές απώλειες συγκομιδής, κάτι που είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα συμβεί κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας… Ζητούμε από όλα τα έθνη, μεμονωμένα και συλλογικά, να καταρτίσουν σχέδια και να ενεργήσουν ώστε να εδραιωθούν τα τεχνικά, κοινωνικά και πολιτικά μέσα, με τα οποία θ’ αντιμετωπιστεί αυτή η πρόκληση στην ειρήνη και την ευημερία των ανθρώπων. Η γνώμη μας είναι ότι η ανάγκη είναι μεγάλη κι ο χρόνος που μας μένει μικρός».

Μέχρι το φθινόπωρο του 1973, η Αμερικανική Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών είχε συγκεντρώσει αρκετά ανησυχητικά στοιχεία για να διοργανώσει μια συνάντηση στο Σαν Ντιέγκο όλων εκείνων που εκπροσωπούσαν τις διάφορες μεθόδους ερευνών. Τη δεύτερη κιόλας μέρα είχαν συμφωνήσει ότι «σημειώνεται μια παγκόσμια κλιματολογική μεταβολή κι ότι δεν πρόκειται να επιστρέψουμε σύντομα στις κλιματολογικές συνθήκες του πρόσφατου παρελθόντος».

Το 1975, 84 κλιματολόγοι από 10 χώρες έλαβαν μέρος στο Πρώτο Συνέδριο Ισότοπης Κλιματολογίας και Παλαιοκλιματολογίας, στο Μαϊάμι, με προεδρεύοντες το σκαπανέα κλιματολόγο Τσέζαρε Εμιλιάνι και το νομπελίστα Γουίλαρντ Φ. Λίμπι. Μετά από ομόφωνη απόφαση του συνεδρίου ο δεύτερος έγραψε: «Οι περίοδοι πάγων έχουν αποτελέσει κανόνα τα τελευταία εκατομμύρια χρόνια, ενώ τα εύκρατα κλίματα καλύπτουν σε διάρκεια μόνο το 5% αυτού του χρόνου… Επειδή οι προμήθειες παγκόσμιας τροφής εξαρτώνται κυρίως από τις κλιματολογικές συνθήκες, θα πρέπει να βελτιωθεί σε τεράστιο βαθμό η σημερινή κατανόηση του κλίματος για να μπορέσουμε ν’ αντιμετωπίσουμε την αυριανή απειλή στην εξεύρεση τροφής».

Ο Λίμπι στη συνέχεια πρόσθεσε και τη φράση-κλειδί του συνεδρίου. «Εχουμε στη διάθεσή μας τις μεθόδους και την τεχνική για να γράψουμε μια νέα κλιματολογική ιστορία και το μόνο που χρειάζεται γι’ αυτό είναι μια συντονισμένη προσπάθεια». Με αυτό που είπε, ο Λίμπι εννοούσε ότι οι κλιματολόγοι που ανησυχούσαν, βλέποντας με τι ταχύτητα πλησίαζε η περίοδος των πάγων, εξετάζουν μεθόδους για να προλάβουν την καταστροφή με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Αυτό που χρειάζεται, λένε, είναι ένας τρόπος που θα βρει ο ίδιος ο άνθρωπος για να μετριάσει το φυσικό κύκλο του ψύχους που προκαλείται από την ακανόνιστη τροχιά της γης και ν’ αποτρέψει την καταστροφή με την τεχνητή δημιουργία ενός δεκάτου από το 1% της θερμότητας του ήλιου.

Από τις πολλές προτάσεις που έγιναν – στις οποίες συμπεριλαμβάνονται μερικές δαπανηρές και αμφίβολης ποιότητας, όπως το σκοτείνιασμα τεράστιων εκτάσεων της επιφάνειας της γης με καρβουνόσκονη ή των ωκεανών με λουρίδες μαύρου πολυπροπυλένιου – αυτή που προτίμησαν οι κλιματολόγοι ήταν η πρόταση του Space Global της Καλιφόρνιας, να τεθεί σε τροχιά στο διάστημα ένας αριθμός από συγχρονισμένα με τον ήλιο συστήματα κατόπτρων, που ονομάζονται solettas, για ν’ αντανακλούν περισσότερο ηλιακό φως στον πλανήτη, αρκετό για να καλύψει τη φυσική του απώλεια. Παρόμοια κάτοπτρα, που πνομάζονται lunettas, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για ν’ αυξήσουν το φως της σελήνης σε ένταση εκατό πανσελήνων, που θα επιτρέπουν τη νυχτερινή αγροτική εργασία, πολυκαλλιέργεια σπαρτών και θα προσφέρουν καλύτερο φωτισμό στους δρόμους. Το ερώτημα βέβαια παραμένει αναπάντητο για το τι επιπτώσεις θα είχε κάτι τέτοιο σε ζωτικούς βιολογικούς ρυθμούς και τα νυχτερινά όργια των μάγων.

Το σύστημα θα απαιτούσε χιλιάδες πυραύλων για να τεθούν σε τροχιά κάπου 1,5 εκατομμύριο τετραγωνικά χλμ κατόπτρων και θα κόστιζε εκαντοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Οι υποστηρικτές του ωστόσο είναι βέβαιοι ότι το κόστος θα μπορούσε εύκολα ν’ αποσβεστεί κατά τα εξήντα ως εκατό χρόνια που θα κρατούσε το σύστημα – ενώ παράλληλα θα αποτρεπόταν και το πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα μιας άλλης περιόδου πάγων.

Παγοκρύσταλλοι στο θερμοκήπιο (Μέρος ΙΙ)

Πηγή: Μυστικά του εδάφους-Πήτερ Τόμπκινς & Κρίστοφερ Μπερντ

Ανατέλλουσα Γη

Image of the Earth rising over the Moon from Apollo 8

Αυτή είναι η πρώτη φωτογραφία της Γης από το διάστημα. Τραβήχτηκε την παραμονή των Χριστουγέννων του 1968, κατά τη διάρκεια της αποστολής του "Απόλλο 8", της πρώτης από τις αποστολές του προγράμματος "Απόλλο" που ξεπέρασε τα όρια της τροχιάς της Γης και έκανε το γύρο της Σελήνης αναζητώντας κατάλληλο σημείο προσεδάφισης, πριν τελικώς το "Απόλλο 11" πατήσει στη Σελήνη το επόμενο καλοκαίρι.

Ένας από τους αστροναύτες του πληρώματος, ο νεοσύλλεκτος Μπιλ Άντερς, τράβηξε αυτή τη φωτογραφία, η οποία έγινε γνωστή με τον τίτλο "Ανατέλλουσα Γη".

Η εικόνα αυτή αφύπνισε τη συνείδηση της ανθρωπότητας. Για την ακρίβεια, δύο χρόνια μετά τη λήψη της δημιουργήθηκε το σύγχρονο περιβαλλοντικό κίνημα. Ο νόμος ενάντια στην ατμοσφαιρική ρύπανση, ο νόμος για την προστασία των νερών, η νομοθεσία για το φυσικό περιβάλλον, καθώς και ο πρώτος εορτασμός της παγκόσμιας ημέρας της Γης, ακολούθησαν μερικά χρόνια μετά τη δημοσίευση αυτής της φωτογραφίας.

Την επόμενη ημέρα της λήψης της, ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1968, ο Άρτσιμπαλντ ΜακΛις έγραψε:

"Όταν βλέπεις τη Γη όπως πραγματικά είναι, μικρή, γαλάζια και όμορφη να πλέει στην αιώνια σιωπή, είναι σαν να βλέπεις εμάς καβαλάρηδες αυτής της Γης μαζί, αδέρφια στη λαμπερή ομορφιά που αιωρείται στο αιώνιο κρύο - αδέρφια που τώρα ξέρουν ότι είναι πραγματικά αδέρφια".

Αποσπάσματα από την εισαγωγή του βιβλίου "Μια ενοχλητική αλήθεια" - Αλ Γκορ

Η κλιματική κρίση αποτελεί σίγουρα μεγάλο κίνδυνο. Για την ακρίβεια, είναι ένα ζήτημα έκτακτης διαπλανητικής ανάγκης. 2,000 επιστήμονες, σε 100 χώρες, που εργάζονται πάνω στο θέμα για περισσότερα από 20 χρόνια στο πιο οργανωμένο επιστημονικό πρόγραμμα συνεργασίας που έχει γίνει ποτέ στην ιστορία του ανθρώπινου γένους, έχουν καταλήξει ομόφωνα στο συμπέρασμα πως όλα τα έθνη της Γης πρέπει να συνεργαστούν προκειμένου να διαχειριστούν αυτή την κρίση.

Η υπερθέρμανση του πλανήτη, σε συνδυασμό με την καταστροφή των δασών και άλλων σημαντικών οικοσυστημάτων, οδηγεί σε αφανισμό ειδών ανάλογο με την εξαφάνιση των δεινοσαύρων 65 εκατομμύρια χρόνια πριν. Τότε η αιτία φαίνεται πως ήταν ένας αστεροειδής΄ αυτή τη φορά είμαστε εμείς.

Το 2005, οι εθνικές ακαδημίες επιστημών των 11 πιο ισχυρών κρατών έκαναν έκκληση σε όλα τα έθνη να "αναγνωρίσουν ότι η απειλή της κλιματικής αλλαγής είναι σαφής και αυξανόμενη" και διακήρυξαν πως "τα επιστημονικά στοιχεία που την αποδεικνύουν είναι πλέον επαρκή ώστε να νομιμοποιούν την άμεση δράση τους".

Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ είχε πει σε μια ομιλία λίγο καιρό πριν από τη δολοφονία του: "Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με το γεγονός, φίλοι μου, πως το αύριο είναι σήμερα. Αντιμετωπίζουμε την αίσθηση του επείγοντος που μόνο το τώρα μπορεί να προκαλέσει. Στο προαιώνιο αίνιγμα της ζωής και της ιστορίας υπάρχει πάντα και η πιθανότητα να καθυστερήσεις και η καθυστέρηση αυτή να είναι μοιραία.
Η αναβλητικότητα είναι ο κλέφτης του χρόνου. Η ζωή μάς αφήνει συχνά γυμνούς και αποκαρδιωμένους μπροστά σε μια χαμένη ευκαιρία. Η παλίρροια στις σχέσεις των ανθρώπων περνάει φάσεις πλημμυρίδας, αλλά και άμπτωτης. Μπορεί να ικετεύουμε απελπισμένα το χρόνο να κάνει μια παύση, όμως εκείνος είναι ανυποχώρητος και τρέχει μπροστά. Πάνω στα απομεινάρια αμέτρητων πολιτισμών είναι γραμμένη η θλιβερή φράση "πολύ αργά". Υπάρχει ένα αόρατο βιβλίο της ζωής που καταγράφει προσεκτικά τη συνέπεια που δείχνουμε στο να είμαστε αμελείς. Ο Ομάρ Καγιάμ είχε δίκιο: "Το κινούμενο δάχτυλο γράφει, και καθώς γράφει κινείται".

Σήμερα αντιμετωπίζουμε επίσης ένα κρίσιμο ηθικό δίλλημα. Δεν πρόκειται απλώς για μια επιστημονική συζήτηση ή για έναν πολιτικό διάλογο. Έχει να κάνει με το ποιοι είμαστε ως άνθρωποι. Έχει να κάνει με την ικανότητά μας να υπερβούμε τα όριά μας, να σταθούμε στο ύψος και αυτής της περίστασης. Να αντιληφθούμε με την καρδιά, αλλά και με το μυαλό μας, την αντίδραση που η περίσταση μας καλεί να έχουμε. Αυτή είναι μια ηθική και πνευματική πρόκληση.

Φανταστείτε τώρα μαζί μου τους εαυτούς μας 17 χρόνια μετά και να κάνουμε μια μικρή συζήτηση με τα παιδιά και τα εγγόνια μας όταν εκείνα θα ζουν στο έτος 2023.
Φανταστείτε ότι μας ρωτούν: "Τι σκεφτόσασταν; Δεν ενδιαφερόσασταν για το μέλλον μας; Ήσασταν τόσο απορροφημένοι από τους ίδιους σας τους εαυτούς, που δεν μπορούσατε ή δεν θέλατε να εμποδίσετε την καταστροφή του περιβάλλοντος;" Ποια θα είναι η απάντησή μας;
Μπορούμε να απαντήσουμε τώρα στις ερωτήσεις τους με τις πράξεις μας, όχι με τις υποσχέσεις μας. Έτσι, μπορούμε να επιλέξουμε ένα μέλλον για το οποίο τα παιδιά μας θα μας ευγνωμονούν.

Κυκλοφορεί στα περίπτερα!

Οι Έλληνες πολίτες ανησυχούν για την υπερθέρμανση του πλανήτη

Οι Έλληνες φαίνεται ότι ανησυχούν περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον Ευρωπαίο πολίτη σε θέματα που σχετίζονται με την υπερθέρμανση του πλανήτη και την παραγωγή και κατανάλωση ενέργειας. Αυτό προέκυψε από το πρόσφατο Ευρωβαρόμετρο «Απόψεις σε θέματα σχετικά με την ενεργειακή πολιτική της ΕΕ», που δόθηκε στη δημοσιότητα χτες.

Με ποσοστό 68%, μεγαλύτερο του ευρωπαϊκού μέσου όρου (50%), οι Έλληνες πολίτες δηλώνουν ότι ανησυχούν πάρα πολύ για την αλλαγή του κλίματος και την υπερθέρμανση του πλανήτη. Υψηλά ποσοστά ανησυχίας καταδεικνύουν και οι χώρες του κοινοτικού νότου: Ισπανία και Κύπρος 70%, Μάλτα 68%.

Εξάλλου, με ποσοστό 95% (ευρωπαϊκός μέσος όρος 82%), το υψηλότερο ανάμεσα στους Ευρωπαίους εταίρους, οι Έλληνες δηλώνουν ότι η παραγωγή και η κατανάλωση ενέργειας έχει αρνητικές επιπτώσεις στην αλλαγή του κλίματος. Θεωρούν, μάλιστα, ότι η αλλαγή στις καθημερινές συνήθειες κατανάλωσης ενέργειας (87%) και η επιλογή ενεργειακά αποδοτικών μεθόδων για θέρμανση και ψύξη (81%) θα βοηθήσουν στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 76% και 72% αντίστοιχα. Για να μειώσουν οι πολίτες την κατανάλωση ενέργειας θα πρέπει να βοηθηθούν από τις εθνικές κυβερνήσεις. Ο καλύτερος τρόπος είναι η κρατική επιδότηση ενεργειακά αποδοτικών λύσεων. Υπέρ αυτή της άποψης τάσσεται το 50% των Ελλήνων πολιτών έναντι του 48% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Η πλειονότητα των Ελλήνων (68%) αλλά και των υπολοίπων ευρωπαίων (62%) πιστεύουν ότι «ο καλύτερος τρόπος για την αντιμετώπιση ενεργειακών ζητημάτων» είναι μέσα από μέτρα που έχουν συμφωνηθεί σε κοινοτικό επίπεδο.

Μπροστά σε αυτή τη διάχυτη ανησυχία των Ελλήνων πολιτών, θα περίμενε κανείς να υπάρχει η σχετική ανταπόκριση από τους Έλληνες πολιτικούς. Δυστυχώς, όμως, οι ηγέτες της χώρας μας δε φαίνεται να συμμερίζονται την ανησυχία των Ελλήνων πολιτών. Η Ελληνική Πολιτεία, έχει μεν υιοθετήσει θετική στάση απέναντι στους στόχους μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στη χρήση βιοκαυσίμων, αλλά μέχρι τώρα δεν φαίνεται πρόθυμη να υποστηρίξει άλλα σημαντικά σημεία της προτεινόμενης ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ.

H Ελλάδα δια στόματος του Υπουργού Ανάπτυξης με δηλώσεις του στο τελευταίο Συμβούλιο των Υπουργών Ενέργειας στις 15 Φεβρουαρίου 2007, υποστηρίζει ότι οι στόχοι για την συμμετοχή των ΑΠΕ στην παραγωγή ενέργειας πρέπει να είναι ενδεικτικοί και όχι δεσμευτικοί.

Διαβάστε περισσότερα : WWW-Το κλίμα είναι στο χέρι σου

Δες και:

Ο ήλιος κι ο αέρας εφοδιάζουν τη "Βαλανιδιά"

Εναλλακτική ενέργεια

Εναλλακτική θέρμανση

Ινστιτούτο Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης

Ήπιες μορφές ενέργειας

Let's explore alternative energy

Αλλαγή του κλίματος (IΙΙ)

Η ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ

- Τα στρώματα πολικού πάγου λιώνουν καθημερινά. Η θαλάσσια περιοχή που καλύπτεται από τον αρκτικό πάγο στον Βόρειο Πόλο συρρικνώθηκε κατά 10% τις τελευταίες δεκαετίες και το πάχος του πάγου που βρίσκεται πάνω από τη στάθμη του νερού μειώθηκε κατά 40% περίπου. Στην αντίθετη άκρη του κόσμου, το στρώμα πάγου που καλύπτει την ήπειρο της Ανταρκτικής έχει καταστεί ασταθές.

- Οι παγετώνες υποχωρούν. Πιθανότατα, το 75% των παγετώνων των Ελβετικών Άλπεων θα έχουν εξαφανιστεί μέχρι το 2050. Οι επιχειρηματίες του κέντρου σκι του Άντερματ στην Ελβετία εξετάζουν τρόπους κάλυψης του παγετώνα του Gurschen, μιας δημοφιλούς για τους σκιέρ περιοχής, με ένα τεράστιο μονωτικό πλαστικό κάλυμμα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ούτως ώστε να αναστείλουν το λιώσιμο και τη διολίσθησή του.

- Όσο λιώνουν τα στρώματα πάγου τόσο ανεβαίνει η στάθμη της θάλασσας. Έχει ήδη ανέβει κατά 15-25 cm (ανάλογα με τη μέτρηση) τον τελευταίο αιώνα και προβλέπεται να ανέβει και άλλα 88 cm μέχρι το 2100. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα να πλημμυρίσουν νησιά και παράκτιες περιοχές χαμηλού υψομέτρου, όπως οι Μαλβίδες, το Δέλτα του Νείλου στην Αίγυπτο, καθώς και το Μπανγκλαντές. Στην Ευρώπη, κινδυνεύουν περίπου 70 εκατ. κάτοικοι των παρακτίων περιοχών αλλά και στην ενδοχώρα των παράκτιων ζωνών, το δε θαλάσσιο νερό θα εισχωρούσε και θα κατέστρεφε το καλλιεργούμενο έδαφος και τα αποθέματα γλυκού νερού.

- Εάν έλιωνε το τεράστιο στρώμα πάγου της Γροιλανδίας, κάτι που θα μπορούσε να συμβεί τους επόμενους αιώνες, η στάθμη της θάλασσας θα ανέβαινε κατά 7 m περίπου.

- Η αλλαγή του κλίματος προκαλεί ακραία καιρικά φαινόμενα όπως καταιγίδες, πλημμύρες, ξηρασίες και καύσωνες. Την τελευταία δεκαετία τριπλασιάστηκαν σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1960 οι καιρικές θεομηνίες, κυρίως οι πλημμύρες και οι ανεμοθύελλες, στον κόσμο. Οι εν λόγω καταστροφές όχι μόνο προκαλούν πολλές ζημιές, αλλά και ανεβάζουν σε δυσθεώρητα ύψη το κόστος των ασφαλίσεων.

- Ήδη το νερό σπανίζει σε πολλές περιοχές του κόσμου. Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή 1,2 δισ. άτομα, δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό. Εάν οι παγκόσμιες θερμοκρασίες υπερβούν κατά 2,5ο Κελσίου τα προβιομηχανικά επίπεδα, άλλα 2,4 έως 3,1 δισ. άτομα παγκοσμίως θα υποφέρουν πιθανότατα από έλλειψη νερού.

- Επίσης, μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 2,5ο Κελσίου θα εξέθετε 50 εκατ. άτομα στο ενδεχόμενο πείνας, πέραν των 850 εκατ. ατόμων που υποφέρουν σήμερα από χρόνια πείνα. Στην Ευρώπη, η καλλιεργητική περίοδος επιμηκύνθηκε κατά δέκα ημέρες μεταξύ του 1962 και του 1995. Ενώ το φαινόμενο αυτό ωφέλησε τη γεωργία στη Βόρεια Ευρώπη, ακόμη και εκεί οι παραγωγές θα αρχίσουν να μειώνονται μόλις οι θερμοκρασίες αυξηθούν πέραν των 2ο Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.

- Ενδέχεται να εμφανιστούν επιδημίες τροπικών ασθενειών, όπως η ελονοσία, επειδή θα αυξηθεί η επιφάνεια της γης όπου οι κλιματικές συνθήκες ευνοούν το κουνούπι - φορέα της ελονοσίας. Μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 2ο Κελσίου θα εξέθετε σε κίνδυνο άλλα 210 εκατ. άτομα, πέραν των ήδη εκτεθειμένων.

- Από το 2070 περίπου και μετά, η Ευρώπη πιθανότατα θα πλήττεται ανά διετία από καύσωνα ανάλογο εκείνου του 2003. Ο θερινός καύσωνας του 2003 συνέβαλε στον πρόωρο θάνατο 20,000 Ευρωπαίων, προκάλεσε μεγάλης κλίμακας δασικές πυρκαγιές στη νότια Ευρώπη και γεωργικές ζημιές άνω των 10 δισ. ευρώ.

- Πολλά ζώα και φυτά δεν θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν με επιτυχία την αλλαγή των θερμοκρασιών, ούτε θα μπορέσουν να μετακινηθούν σε περιοχές με κατάλληλο για αυτά κλίμα. Από μια ανησυχητική μελέτη που εκπονήθηκε προκύπτει ότι η αλλαγή του κλίματος θα μπορούσε να οδηγήσει στην εξαφάνιση του ενός τρίτου των ειδών της γης μέχρι το 2050. Ιδιαίτερα απειλούνται θηλαστικά και πτηνά που ζουν σε ψυχρά κλίματα, όπως οι πολικές αρκούδες, οι φώκιες, οι θαλάσσιοι ίπποι και οι πιγκουίνοι. Στο δάσος του Αμαζονίου, οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι τα μεγαλύτερα, και με ταχύτερους ρυθμούς αναπτυσσόμενα δένδρα που απορροφούν περισσότερο CO2 αναπτύσσονται εις βάρος άλλων φυτικών ειδών.

- Σε πιο μακροπρόθεσμη βάση, οι εκτεταμένες κλιματικές αλλαγές ενδέχεται να οδηγήσουν σε περιφερειακές συγκρούσεις, λοιμούς και μετακινήσεις προσφύγων, στο μέτρο που θα σπανίζουν τα τρόφιμα καθώς και οι υδατικοί και ενεργειακοί πόροι.

- Ένα άλλο καταστροφικό ενδεχόμενο θα ήταν η αναστολή της ροής του Ρεύματος του Κόλπου, το οποίο μεταφέρει θερμά ύδατα στις βόρειες περιοχές του Ατλαντικού - ένα σενάριο που χρησιμοποιήθηκε στην ταινία του 2003 “Η μεθαυριανή ημέρα” (Τhe day after tomorrow). Ενώ ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι μάλλον απίθανο να υλοποιηθεί τον αιώνα που διατρέχουμε, οι επιστήμονες συμφωνούν ότι εάν υλοποιείτο θα ακύρωνε τις θερμαντικές τάσεις στη βορεία Ευρώπη και θα είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση πολύ ψυχρότερου κλίματος στις περιοχές αυτές.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙΣ ΕΣΥ (ΩΣ ΑΤΟΜΟ) ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ

Η αλλαγή του κλίματος είναι παγκόσμιο πρόβλημα’ παρ’ όλα αυτά, ο καθένας από μας μπορεί να συμβάλει στην ανατροπή της κατάστασης. Ακόμη και μικρές αλλαγές στη συμπεριφορά μας μπορούν να συμβάλλουν στην αποτροπή εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, χωρίς μάλιστα να επηρεάζεται η ποιότητα της ζωής μας. Επιπλέον δε οι αλλαγές αυτές μας οδηγούν στην εξοικονόμηση χρημάτων.

- Ανακύκλωνε τα αντικείμενα. Η ανακύκλωση ενός κιλού παλιών κουτιών αλουμινίου απαιτεί το ένα - μόλις - δέκατο της ενεργειακής κατανάλωσης που απαιτείται για να παραχθούν εξαρχής νέα κουτιά, και τα εργοστάσια χρησιμοποιούν πολύ λιγότερη ενέργεια για να παράγουν χαρτί από παλιές εφημερίδες απ’ ό,τι από χαρτοπολτό.

- Όταν ετοιμάζεις ένα ζεστό ρόφημα, βράσε μόνο την ποσότητα του νερού που χρειάζεται γι’ αυτό.

- Εξοικονόμησε ζεστό νερό κάνοντας ντους και όχι κανονικό μπάνιο σε μπανιέρα - το ντους απαιτεί το ένα τέταρτο της ενέργειας ενός μπάνιου σε μπανιέρα.

- Μην ξεχνάς να σβήνεις τα φώτα όταν δεν τα χρειάζεσαι. Τα νοικοκυριά είναι υπεύθυνα για το 30% της κατανάλωσης ηλεκτρισμού στην ΕΕ’ ως εκ τούτου, εάν όλοι εξοικονομούσαμε ηλεκτρισμό, το όφελος θα ήταν τεράστιο.

- Όταν αγοράζεις νέους ηλεκτρικούς λαμπτήρες, διάλεξε αυτούς που εξοικονομούν ενέργεια - διαρκούν περισσότερο και χρησιμοποιούν το ένα πέμπτο του ηλεκτρισμού που καταναλώνουν οι συμβατικοί λαμπτήρες.

- Μην αφήνεις την τηλεόραση, το συγκρότημα στέρεο και τον υπολογιστή στη θέση “αναμονής”, όταν δηλαδή ανάβει ένα μικρό λαμπάκι. Κατά μέσον όρο, μια συσκευή τηλεόρασης χρησιμοποιεί το 45% της ενέργειάς της στη θέση αναμονής. Εάν όλοι οι Ευρωπαίοι απέφευγαν να αφήνουν τις συσκευές τους στη θέση αναμονής, θα εξοικονομείτο ηλεκτρικό ρεύμα ικανό να τροφοδοτήσει μια χώρα του μεγέθους του Βελγίου.

- Επίσης, μην αφήνεις στην πρίζα το φορτιστή του κινητού τηλεφώνου σου όταν δεν το φορτίζεις. Εάν αφήνεις το φορτιστή στη πρίζα, το 95% του ηλεκτρισμού χάνεται, ενώ μόνο 5% χρησιμοποιείται για την πραγματική φόρτιση του τηλεφώνου σου.

- Όταν εσύ ή οι γονείς σου αγοράζετε μια νέα ηλεκτρική συσκευή, λόγου χάριν ένα ψυγείο ή πλυντήριο, βεβαιωθείτε ότι φέρει την ένδειξη “Α” στην ευρωπαϊκή ετικέτα, η οποία χαρακτηρίζει την ενεργειακή απόδοση, και την οποία κάθε συσκευή οφείλει να φέρει. Η ένδειξη “Α” σημαίνει ότι η συγκεκριμένη συσκευή είναι εξαιρετικά αποδοτική από ενεργειακής πλευράς.

- Αναζήτησε τα προϊόντα που φέρουν το ευρωπαϊκό οικολογικό σήμα, σύμβολο του οποίου είναι ένα μικρό λουλούδι, στα μαγαζιά και τα σούπερ μάρκετ. Αυτό σημαίνει ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα έχουν κατασκευαστεί βάσει αυστηρών περιβαλλοντικών προτύπων.

- Μην υπερθερμαίνετε το σπίτι σας. Η μείωση της θερμοκρασίας στο εσωτερικό του σπιτιού σας κατά έναν μόνο βαθμό Κελσίου μπορεί να περιορίσει κατά 7% τον ενεργειακό λογαριασμό της οικογένειάς σας.

- Όταν αερίζετε το δωμάτιό σας, αφήνετε ανοικτό για λίγα λεπτά το παράθυρο και στη συνέχεια ξανακλείστε το, αντί να αφήνετε τη θερμότητα να διαφεύγει για μεγάλο χρονικό διάστημα.

- Τα ιδιωτικά αυτοκίνητα είναι υπεύθυνα για το 10% των εκπομπών CO2 της ΕΕ. Τα μαζικά μέσα συγκοινωνίας, τα ποδήλατα και το βάδισμα είναι φθηνότερες και υγιέστερες εναλλακτικές επιλογές.

- Εάν οι γονείς σας πρόκειται να αγοράσουν ένα νέο αυτοκίνητο, ζητήστε από αυτούς να αγοράσουν ένα μικρό και οικονομικό - από πλευράς καυσίμων - μοντέλο. Βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, οι κατασκευαστές αυτοκινήτων είναι υποχρεωμένοι να ενημερώνουν τους υποψήφιους αγοραστές για τις ποσότητες CO2 που εκπέμπουν τα αυτοκίνητά τους.

- Οι πτήσεις αποτελούν την ταχύτερα αναπτυσσόμενη πηγή εκπομπών CO2. Όμως για αποστάσεις μερικών μόνο εκατοντάδων χιλιομέτρων είναι καλύτερο να κάνεις χρήση εναλλακτικών επιλογών, όπως είναι το τρένο ή το λεωφορείο.

- Φύτεψε ένα δένδρο στο σχολείο, στον κήπο ή τη γειτονιά σου. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, πέντε δένδρα απορροφούν περίπου 1 τόνο CO2 κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος

Σύμβαση-Πλαίσιο του ΟΗΕ για τις Κλιματικές Αλλαγές και το Πρωτόκολλο του Κιότο

Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος

Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον

The Climate Group (ομάδα για το κλίμα)

WWF

Greenpeace

Αντίγραφα της ανά χείρας έκδοσης διατίθενται ή φορτώνονται μέσω του ακόλουθου συνδέσμου:

PUBLICATIONS CATALOGUE

Δειτε και:

Kids for future

Check out these 10 easy ways you can protect nature!

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος - Ευρωπαϊκές Κοινότητες, 2006

europa

Αλλαγή του κλίματος Ι

Αλλαγή του κλίματος ΙΙ

Αλλαγή του κλίματος (IΙ)

TI ΜΕΤΡΑ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ

Τη δεκαετία του 1980 αυξάνονταν οι ενδείξεις αλλαγής του κλίματος. Οι κυβερνήσεις συνειδητοποίησαν το μέγεθος του προβλήματος καθώς και την ανάγκη να λάβουν σχετικά μέτρα. Συνειδητοποίησαν επίσης ότι ήταν υποχρεωμένες να συνεργαστούν προκειμένου να έχουν κάποια ελπίδα επιτυχίας. Η αλλαγή του κλίματος είναι παγκόσμιο πρόβλημα επειδή όλες οι χώρες συμβάλλουν, στον ένα ή τον άλλον βαθμό, στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου και όλες οι χώρες υφίστανται τις σχετικές συνέπειες. Εξάλλου, καμία χώρα δεν είναι σε θέση να επιλύσει από μόνη της το πρόβλημα.

Η ΣΥΜΒΑΣΗ - ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ

Το 1992, οι κυβερνήσεις υιοθέτησαν τη Σύμβαση - Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Αλλαγή του Κλίματος (UNFCCC). Μέχρι στιγμής, η διεθνής αυτή συμφωνία έχει γίνει επισήμως δεκτή από 189 χώρες - σχεδόν όλες τις χώρες του κόσμου. Τελικός στόχος της σύμβασης είναι:

η σταθεροποίηση των ατμοσφαιρικών συγκεντρώσεων αερίων θερμοκηπίου σε επίπεδα που θα αποτρέψουν επικίνδυνες ανθρωπογενείς παρεμβάσεις στο κλιματικό σύστημα. Τα επίπεδα αυτά πρέπει να επιτευχθούν σε κατάλληλα χρονικά όρια, ούτως ώστε τα οικοσυστήματα να κατορθώσουν να προσαρμοστούν φυσιολογικά στην αλλαγή του κλίματος, να εξασφαλιστεί η επάρκεια της παραγωγής τροφίμων και να καταστεί δυνατή η συνέχιση της οικονομικής ανάπτυξης κατά τρόπο αειφόρο.

Στο πλαίσιο της σύμβασης, οι 189 κυβερνήσεις παρακολουθούν και υποβάλλουν εκθέσεις σχετικές με τα αέρια θερμοκηπίου που παράγουν, επεξεργάζονται στρατηγικές σχετικές με την αλλαγή του κλίματος και βοηθούν τις φτωχότερες χώρες να αντιμετωπίσουν την αλλαγή του κλίματος. Συναντώνται μία φορά το χρόνο προκειμένου να εξετάσουν ζητήματα και να λάβουν αποφάσεις για τα επόμενα βήματα. Η σύμβαση σχεδιάστηκε υπό μορφή πλαισίου, υπό το οποίο θα συμφωνηθούν στο μέλλον περαιτέρω μέτρα.

ΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΟΥ ΚΙΟΤΟ

Το 1997, στην ιαπωνική πόλη του Κιότο, οι κυβερνήσεις προχώρησαν στο επόμενο βήμα και κατέληξαν στο σημαντικό πρωτόκολλο του Κιότο. Η συνθήκη αυτή δεσμεύει τις εκβιομηχανισμένες χώρες που συμμετέχουν σε αυτό να περιορίσουν - ή και να μειώσουν - τις οικείες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου και να επιτύχουν συγκεκριμένους στόχους εκπομπών μέχρι το 2012. Σε κάθε χώρα αντιστοιχεί ένας στόχος.

Το πρωτόκολλο του Κιότο εστιάζεται στις εκβιομηχανισμένες χώρες, επειδή αυτές ευθύνονται για το μεγαλύτερο μέρος των εκπομπών αερίου θερμοκηπίου στο παρελθόν και στο παρόν και, εξάλλου, διαθέτουν την τεχνογνωσία και τους χρηματικούς πόρους για να τις περιορίσουν. Λόγου χάριν, οι ποσότητες αερίων θερμοκηπίου που παράγονται στην ΕΕ ανέρχονται σε 11 τόνους ανά πολίτη ετησίως, ενώ στις αναπτυσσόμενες χώρες η ποσότητα αυτή ανέρχεται μόνο σε 1 τόνο ανά πολίτη ετησίως.

Το πρωτόκολλο του Κιότο ετέθη σε ισχύ στις 16 Φεβρουαρίου 2005. Μέχρι στιγμής 150 κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου των 25 χωρών ΕΕ, το έχουν επισήμως προσυπογράψει (κυρώσεις του πρωτοκόλλου μέχρι τις 29 Απριλίου 2005). 36 από τις εν λόγω χώρες είναι εκβιομηχανισμένες και έχουν στόχους τύπου Κιότο, οι περισσότεροι από τους οποίους απαιτούν μείωση των αερίων θερμοκηπίου της τάξεως του 5 έως 8% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, έως το 2012. Μόνο οι ΗΠΑ και η Αυστραλία αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν στο πρωτόκολλο του Κιότο, μολονότι αρχικά σχεδίαζαν να συμμετάσχουν.

Το πρωτόκολλο του Κιότο συνιστά απλώς ένα πρώτο βήμα - ακόμη και την εποχή της διαπραγμάτευσής του ήταν σαφές ότι δεν αρκούσε για να αναστείλει την αλλαγή του κλίματος. Το πρωτόκολλο όμως είναι πολύ σημαντικό επειδή διαλαλεί στον υπόλοιπο κόσμο ότι η μεγάλη πλειονότητα των εκβιομηχανισμένων εθνών είναι πρόθυμη να αλλάξει πορεία προκειμένου να σώσει το κλίμα του πλανήτη. Επίσης, θέσπισε διάφορους μηχανισμούς στο πλαίσιο των οποίων οι χώρες συνεργάζονται για τον περιορισμό των εκπομπών, γεγονός που θα περιορίσει το σχετικό κόστος.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ ΠΑΙΡΝΕΙ Η ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στην πρωτοπορία της παγκόσμιας προσπάθειας για την αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος. Είναι πεπεισμένη ότι μια μείζων οικονομική δύναμη οφείλει να ηγείται δίνοντας το παράδειγμα.

Κατά τις διαπραγματεύσεις του πρωτοκόλλου του Κιότο οι 15 χώρες που συνιστούσαν τότε την ΕΕ, υιοθέτησαν έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο στόχο: να μειώσουν μέχρι το 2012 τις συνολικές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατά 8% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Στη συνέχεια καθόρισαν το μέγεθος της συνεισφοράς της καθεμιάς στον συνολικό αυτό στόχο, συνεκτιμώντας την οικονομική κατάσταση και βιομηχανική δομή της καθεμιάς χώρας. Οι περισσότερες χώρες οφείλουν να περιορίσουν τις οικείες εκπομπές, πλην όμως ορισμένες, αντιθέτως, έχουν τη δυνατότητα να τις αυξήσουν μέχρι ενός ορισμένου επιπέδου, ενώ άλλες οφείλουν να διατηρήσουν τις εκπομπές τους στα ίδια επίπεδα με εκείνα του 1990.

Οι δέκα χώρες που προσχώρησαν στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004 έχουν ατομικούς στόχους στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου, με την εξαίρεση της Κύπρου και της Μάλτας για τις οποίες δεν έχουν καθοριστεί στόχοι.

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΚΙΟΤΟ ΣΤΗΝ ΕΕ

Κράτη μέλη της ΕΕ με στόχο μείωση σε ποσοστό 8% στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Κιότο

Αυστρία -13%
Βέλγιο -7,5%
Δανία -21%
Φιλανδία 0%
Γαλλία 0%
Γερμανία -21%
Ελλάδα +25%
Ιρλανδία +13%
Ιταλία -6,5%
Λουξεμβούργο -28%
Κάτω χώρες -6%
Πορτογαλία +27%
Ισπανία +15%
Σουηδία +4%
Ηνωμένο Βασίλειο -12,5%

Κράτη μέλη της ΕΕ με ατομικούς στόχους στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Κιότο

Τσεχική Δημοκρατία -8%
Εσθονία -8%
Ουγγαρία -6%
Λεττονία -8%
Λιθουανία -8%
Πολωνία -6%
Σλοβακική Δημοκρατία -8%
Σλοβενία -8%

Τον Μάρτιο 2000 η ΕΕ δρομολόγησε το ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την αλλαγή του κλίματος (ECCP). Από κοινού με εκπροσώπους της βιομηχανίας, περιβαλλοντικές ενώσεις και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, η ΕΕ κατέληξε σε 42 μέτρα τα οποία θα βοηθήσουν τα κράτη μέλη της να περιορίσουν τις οικείες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατά αποδοτικό από πλευράς κόστους τρόπο. Όλα αυτά τα μέτρα έχουν ήδη ενταχθεί στην έννομη τάξη των κρατών μελών ή βρίσκονται στη διαδικασία της έγρισής τους.

Ένας από τους λίθους των πολιτικών της ΕΕ για την αλλαγή του κλίματος είναι το σύστημα εμπορίας εκπομπών αερίων της ΕΕ το οποίο δρομολογήθηκε την 1η Ιανουαρίου 2005. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ θέσπισαν όρια ως προς τις ποσότητες CO2 που επιτρέπεται να εκπέμπουν ετησίως περίπου 12,000 σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής και εργοστάσια μεγάλης ενεργειακής έντασης. Οι μονάδες αυτές ευθύνονται για τις μισές περίπου εκπομπές CO2 της ΕΕ. Οι μονάδες που εκπέμπουν λιγότερο CO2 απ’ό,τι δικαιούνται έχουν το δικαίωμα να πωλήσουν τα αχρησιμοποίητα ποσοστά εκπομπών σε άλλες μονάδες, οι οποίες δεν παρουσιάζουν τόσο καλά αποτελέσματα. Το γεγονός αυτό συνιστά ένα χρηματοοικονομικό κίνητρο για τον περιορισμό των εκπομπών.

Επίσης, το σύστημα εξασφαλίζει την ύπαρξη αγοραστών των δικαιωμάτων εκπομπών. Στις εταιρίες που υπερβαίνουν τα οικεία όρια εκπομπών και δεν τα καλύπτουν με την αγορά δικαιωμάτων εκπομπών από άλλες θα επιβληθούν βαριές κυρώσεις. Το σύστημα εμπορίας εκπομπών αερίων θα εξασφαλίσει την περικοπή των εκπομπών εκεί όπου τα αποτελέσματα θα είναι καλύτερα από οικονομικής πλευράς και θα βελτιώσει το συνολικό κόστος του περιορισμού των εκπομπών.

Άλλα μέτρα του ECCP αποβλέπουν, λόγου χάριν, στη βελτίωση της απόδοσης, από πλευράς καυσίμων, των αυτοκινήτων, καθώς και της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων (η βελτίωση της μόνωσης μπορεί να περιορίσει το κόστος θέρμανσης κατά 90%!)’ η αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων ενεργειακών μορφών, όπως ο άνεμος, ο ήλιος, οι παλίρροιες, η βιομάζα (οργανικό υλικό όπως το ξύλο, τα κατάλοιπα των μύλων, φυτά, ζωικά κατάλοιπα κλπ.)και η γεωθερμική ενέργεια (θέρμανση από θερμές πηγές και ηφαίστεια)’ η προηγμένη συνδυασμένη παραγωγή θέρμανσης και ηλεκτρικής ενέργειας, επειδή έτσι απαιτείται λιγότερη ενέργεια’ ο περιορισμός των φθοριούχων αερίων θερμοκηπίου που χρησιμοποιούνται στον κλιματισμό’ ο περιορισμός των εκπομπών μεθανίου από τους χώρους υγειονομικής ταφής (χωματερές)’ οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης’ και, τέλος, η ενίσχυση της έρευνας και η ανάπτυξη και χρήση φιλικών προς το περιβάλλον τεχνολογιών.

Υφίσταται ήδη πολλές φιλικές προς το περιβάλλον τεχνολογίες οι οποίες χρειαζεται απλώς να βελτιωθούν περαιτέρω προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ευρέως. Λόγου χάριν, είναι δυνατόν να δεσμευθεί μέρος του άνθρακα που απελευθερώνεται κατά την καύση ορυκτών καυσίμων, το οποίο στη συνέχεια υφίσταται ταφή σε παλαιά ορυχεία ή παλαιά κοιτάσματα πετρελαίου. Η τεχνολογία αυτή καλείται “δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα” και μειώνει τις εκπομπές CO2 στην ατμόσφαιρα. Μία άλλη ελπιδοφόρος τεχνολογία, η οποία ωστόσο απαιτεί σημαντικές ακόμη ερευνητικές προσπάθειες, είναι η παραγωγή υδρογόνου από ανανεώσιμες ενεργειακές μορφές και η χρήση της σε “στοιχεία καυσίμου”. Τα στοιχεία καυσίμου συνδέουν το υδρογόνο με οξυγόνο για την παραγωγή νερού και στη διαδικασία αυτή παράγουν ηλεκτρική ενέργεια.

Η ΕΕ θα πετύχει τους οικείους στόχους του Κιότο για το 2012 εφόσον όλα τα προγραμματισθέντα από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της μέτρα εφαρμοστούν καταλλήλως. Έως το 2002, το τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν δεδομένα όταν καταρτίστηκε το ανά χείρας φυλλάδιο, οι πρώην 15 χώρες ΕΕ είχαν περιορίσει τις οικείες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατά 2,9% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990 (ο στόχος του Κιότο γι’αυτές είναι 8%). Από κοινού, οι 25 χώρες ΕΕ είχαν περιορίσει τις εκπομπές τους κατά 9%.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Οι εταιρίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος. Κατανοούν σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό ότι, περικόπτοντας τις οικείες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, όχι μόνο προστατεύουν το κλίμα, αλλά και εξοικονομούν χρήματα, εξασφαλίζουν προβολή και πλεονεκτική θέση έναντι των ανταγωνιστών τους.

Επί παραδείγματι, μία μεγάλη πολυεθνική εταιρεία, η οποία κατασκευάζει ευρύ φάσμα προϊόντων σε διάφορες περιοχές του κόσμου, έχει εξοικονομήσει, από το 1990 και μετά, 1,5 δις ευρώ, περιορίζοντας την ενεργειακή κατανάλωσή της και υιοθετώντας νέες, φιλικές προς το κλίμα τεχνολογίες στα εργοστάσιά της. Επιπλέον, εξοικονομεί ετησίως 7 έως 11 εκατ. ευρώ με τη χρήση ανανεώσιμων ενεργειακών μορφών. Με τα μέτρα αυτά έχει περιορίσει τις οικείες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατά 67% σε σύγκριση με τα επίπεδά της του 1990 (Βλέπε “Λιγότερο ίσον περισσότερο”: 14 πρωτοπόροι στη μείωση των εκπομπων αερίων θερμοκηπίου από το Climate Group (ομάδα για το κλίμα), μια σύμπραξη οργανώσεων που στοχεύουν στον περιορισμό των οικείων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Σχετικά έγγραφα υπάρχουν στον δικτυακό τόπο

the climate group

)

Οι ενώσεις των ευρωπαίων, ιαπώνων και κορεατών κατασκευαστών αυτοκινήτων δεσμεύθηκαν να περιορίσουν τις μέσες εκπομπές CO2 από νέα επιβατηγά αυτοκίνητα που πωλούνται στην Ευρώπη μέχρι το 2008 (ευρωπαίοι κατασκευαστές αυτοκινήτων) ή το 2009 (ιάπωνες και κορεάτες κατασκευαστές αυτοκινήτων) σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1995.

Επίσης, η ανάπτυξη φιλικών προς το κλίμα τεχνολογιών δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας και νέες αγορές. Χάρη σε προγράμματα υποστήριξης της αιολικής ενέργειας σε πολλές χώρες της ΕΕ, οι ευρωπαϊκές εταιρείες εξασφαλίζουν τώρα παραγγελίες της τάξεως του 90% της - ανθούσας - παγκόσμιας αγοράς εξοπλισμού αιολικής ενέργειας. Στη Γερμανία η υιοθέτηση της αιολικής ενέργειας δημιούργησε 40,000 θέσεις εργασίας.

Εάν οι ευρωπαϊκές εταιρείες κινηθούν δραστήρια για την ανάπτυξη νέων, φιλικών προς το κλίμα τεχνολογιών, θα βρεθούν σε πλεονεκτική θέση έναντι των ανταγωνιστών τους όταν αυξηθεί η παγκόσμια ζήτηση τέτοιου είδους τεχνολογιών.

ΑΤΕΝΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πεπεισμένη ότι είμαστε ικανοί να περικόψουμε τις οικείες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου και να βελτιώσουμε ταυτοχρόνως το βιοτικό επίπεδο και την ποιότητα ζωής των πολιτών. Οι δύο στόχοι δεν είναι καθόλου ασύμβατοι. Αλλά αυτό θα απαιτήσει την προσαρμογή του τρόπου ζωής μας και του τρόπου της εκ μέρους μας παραγωγής και χρήσης ενέργειας.

Οι ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν ότι δεν πρέπει ν’ αφήσουμε τις παγκόσμιες θερμοκρασίες να αυξηθούν σε επίπεδα άνω των 2ο Κελσίου σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα - επειδή, εάν συμβεί κάτι τέτοιο, θα αυξάνονταν υπερβολικά οι κίνδυνοι μείωσης των διαθέσιμων τροφίμων και των αποθεμάτων νερού, καθώς και των περιβαλλοντικών καταστροφών ανά τον κόσμο. Προκειμένου να επιτευχθεί ο δεύτερος στόχος, θα χρειαστεί μακροπρόθεσμη δράση μετά το 2012, έτος κατά το οποίο πρέπει να έχουν επιτευχθεί οι στόχοι του πρωτοκόλλου του Κιότο.

Ενδέχεται να χρειαστεί εκ μέρους των εκβιομηχανισμένων χωρών μείωση των οικείων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου κατά περίπου 15-30%, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, μέχρι το 2020 και κατά 60-80% μέχρι το 2050. Είναι όμως επίσης σημαντικό να συμμετάσχουν σε μια μελλοντική συμφωνία οι αναπτυσσόμενες χώρες που εμφανίζουν ικανοποιητικά οικονομικά αποτελέσματα, επειδή οι εκπομπές τους αυξάνονται με ραγδαίους ρυθμούς.

Οι διεθνείς διαβουλεύσεις για το μελλοντικό καθεστώς σ’ ό,τι αφορά την αλλαγή του κλίματος αρχίζουν τώρα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη δημοσιεύσει έγγραφο στο οποίο υπογραμμίζονται ορισμένα βασικά στοιχεία που θα όφειλε να ενσωματώσει το νέο καθεστώς, όπως, λόγου χάριν, η ευρεία συμμετοχή απ’ όλες τις χώρες που εκπέμπουν μεγάλες ποσότητες αερίων θερμοκηπίου, καθώς και μια αποφασιστική ώθηση των νέων, φιλικών προς το κλίμα τεχνολογιών.

Η αλλαγή του κλίματος δεν θα εξαφανιστεί ως διά μαγείας’ όμως, όσο γρηγορότερα συνειδητοποιήσουμε όλοι τις επιπτώσεις της και κινητοποιηθούμε για την αντιμετώπισή της τόσο περισσότερο θα είμαστε ικανοί να πάρουμε τις τύχες μας στα χέρια μας, να εξασφαλίσουμε μια άνετη ζωή και να διαφυλάξουμε για το μέλλον όλη την ομορφιά και ποικιλότητα του πλανήτη μας.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος - Ευρωπαϊκές Κοινότητες, 2006

europa

Δείτε και:

An Inconvenient Truth

How can you control climate change?

Global warming effects

Information about Antarctica

Watching Earth’s Climate Change in the Classroom

The SEA O2 Kyoto Protocol Party

Αλλαγή του κλίματος Ι

Αλλαγή του κλίματος ΙΙΙ