Υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατάσβεση μιας πυρκαγιάς

Πηγή: Μαθαίνοντας να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδης.

Τα σημαντικότερα υλικά κατάσβεσης είναι το νερό και το χώμα. (Υπάρχουν και οι επιβραδυντικές ουσίες, όμως η χρήση τους γίνεται αποκλειστικά από τους επαγγελματίες δασοπυροσβέστες).

Χρήση νερού

Το νερό όταν βρίσκεται σε μεγάλη ποσότητα και σε κοντινή απόσταση, αποτελεί το πιο αποδοτικό όπλο για την καταστολή μιας πυρκαγιάς, ιδίως όταν συνδυάζεται με ολοκληρωμένες στρατηγικές, όπως η σύγχρονη διάνοιξη ή η διαπλάτυνση αντιπυρικών ζωνών. Το νερό διασπά το τρίγωνο της φωτιάς σε δύο πλευρές του: μειώνοντας τη θερμοκρασία των καυσίμων και την ποσότητα οξυγόνου (όταν χρησιμοποιείται ως νέφος).

Η μεταφορά του γίνεται κυρίως με τα πυροσβεστικά οχήματα, με μεταφερόμενους επινώτιους πυροσβεστήρες, με βυτία, αλλά ακόμη και με μικρότερα δοχεία (κουβάδες, τενεκέδες κ.λπ.).

Όταν συμμετέχετε σε κατάσβεση και χρησιμοποιείτε νερό, έχετε υπόψη τα εξής:

Επειδή στο μέτωπο της φωτιάς το νερό βρίσκεται συνήθως σε περιορισμένες ποσότητες, μην το σπαταλάτε. Όταν δεν έχετε στόχο, κλείστε τη μάνικα. Προσπαθήστε με τη μικρότερη ποσότητα να καλύψετε μεγαλύτερη έκταση καυσίμων. Μία σταγόνα νερό σβήνει ένα σπίρτο, εφόσον χρησιμοποιηθεί στη βάση της φλόγας. Όταν το νερό χρησιμοποιείται σωστά, ένας όγκος του καλύπτει τριακοσαπλάσια ποσότητα καύσιμων υλικών. Βεβαιωθείτε ότι το σημείο που προσβάλατε, έχει σβήσει τελείως. Εάν παραμένουν αδύναμες φλόγες, μπορεί να αναζωπυρώσουν τη φωτιά.

Εάν συμμετέχετε σε ομάδα που σβήνει τις φωτιές με πυροσβεστικό όχημα, έχετε υπόψη σας τα εξής:

Σε έρπουσες πυρκαγιές χόρτων, χλοοτάπητα ή μικρών θάμνων το όχημα κινείται αργά κατά μήκος (παράλληλα) του κύριου μετώπου της φωτιάς, και το νερό ρίχνεται στη βάση των φλογών. Εάν η βάση της φλόγας δε φαίνεται εξαιτίας της πυκνότητας των φυτών, ρίξτε το νερό ως σπρέι στο σημείο που αρχίζει να εμφανίζεται η φλόγα.

Όταν καίγονται μεγάλα δένδρα, η ρίψη του νερού πρέπει να αρχίζει από τη βάση και να συνεχίζει προς τα πάνω.

Όταν το μέτωπο είναι πολύ θερμό και το πλησίασμα δύσκολο η κατάσβεση γίνεται από μακριά, με ευθείες βολές. Όταν το πλησίασμα στις φλόγες είναι εύκολο, χρησιμοποιείστε το νερό με βολές σπρέι. Το σπρέι από τη μια καλύπτει μεγαλύτερη επιφάνεια και από την άλλη χρησιμοποιείται ως ασπίδα για τη θερμότητα. Επειδή με την ευθεία βολή σπαταλάται περισσότερο νερό από το απαιτούμενο, στην αρχή ρίξτε μακρινές ευθείες βολές, για να χαμηλώσετε τη θερμοκρασία των καυσίμων, και στη συνέχεια πλησιάστε και εφαρμόστε ρίψεις σε μορφή σπρέι. Ευθείες βολές χρησιμοποιείστε και για την κατάσβεση υψηλών κορυφών δένδρων, και σπρέι για την κατάσβεση χαμηλών δένδρων.

Εάν το νερό τελειώνει και αντιληφθείτε ότι δε θα μπορέσετε να σταματήσετε τη φωτιά, κάντε οικονομία και αλλάξτε μέθοδο προσβολής. Το ίδιο κάντε και όταν η ρίψη νερού χαμηλώσει την ένταση της φωτιάς και το ύψος των φλογών. Ενεργείστε άμεσα με τους υπόλοιπους δασοπυροσβέστες, και με εργαλεία χειρός, σκαπτικά και κοπτικά, εφαρμόστε ξηρές μεθόδους.

Χρήση χώματος

Το χώμα είναι αρκετά αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς, ιδίως όταν το συνεργείο δε διαθέτει επαρκείς ποσότητες νερού. Για να έχει η προσπάθεια επιτυχία, θα πρέπει η ρίψη του χώματος να γίνεται σωστά. Σωστή χρήση σημαίνει, ότι ρίπτεται σε ολόκληρο το μήκος του μετώπου, με συνεχείς βολές, και διασκορπίζεται σε λεπτό στρώμα στη βάση των φλογών (ποτέ στην κορυφή τους). Συνεχείς διακοπές και αργός ρυθμός μειώνουν την αποτελεσματικότητα της μεθόδου.

Όταν το έδαφος είναι σκληρό και το σκάψιμο δύσκολο, ας αναλάβουν δύο τουλάχιστον σύντροφοί σας να ασχολούνται με τη συγκέντρωση του σωρού του χώματος ,και οι υπόλοιποι να το ρίχνετε στις φλόγες.

Το χώμα είναι πολύ αποτελεσματικό για τον έλεγχο καιγόμενων κλαδιών, πεσμένων κορμών, πρέμνων και μικροσυστάδων θάμνων. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, διότι μια φωτιά που φαινομενικά έσβησε από τη χρήση χώματος, μπορεί να διατηρείται κάτω από αυτό για πολύ ώρα, και στη συνέχεια, αφού κινηθεί υπόγεια, να ανέβει στην επιφάνεια, να αναζωπυρωθεί και να συνεχίσει το καταστροφικό έργο της. Για το λόγο αυτό, μετά τον έλεγχο του μετώπου, θα πρέπει να ξεσκεπάζονται τα καμένα υλικά, για να γίνει, όπου χρειάζεται, οριστική κατάσβεση.

Διαθέσιμη άμμος πυρόσβεσης

Η άμμος είναι ελαφριά, επειδή δεν κρατά υγρασία και χρησιμοποιείται εύκολα. Δεν καταπονεί το χρήστη και μπορεί να πεταχτεί και σε μεγαλύτερη απόσταση.

Η άμμος επειδή δε δημιουργεί με το πέρασμα του χρόνου συσσωματώσεις, ακόμη κι όταν βρέχεται, μπορεί να αποθηκευθεί πολύ εύκολα για πολλά χρόνια. Μπορείτε να τοποθετήσετε βαρέλια γύρω και μέσα στο κτήμα σας, γεμάτα άμμο.

Επειδή τα βαρέλια σκουριάζουν, μπορείτε να ανοίξετε διάσπαρτους λάκκους στον κήπο σας, μικρού βάθους και να τους γεμίσετε με άμμο. Πάνω από την άμμο και σε πάχος 15-20 εκατοστών στρώστε ελαφρύ χώμα και φυτέψτε ανθοφόρα ετήσια φυτά. Σε περίπτωση που συμβεί πυρκαγιά, αφαιρέστε το χώμα (μπορείτε να το ρίξετε επίσης στις φλόγες) και θα έχετε μεγάλες ποσότητες χρησιμοποιήσιμης άμμου γύρω και μέσα στο κτήμα σας.

Τέλος, μπορείτε να δημιουργείσετε υπερυψωμένα πέτρινα παρτέρια, που θα τα γεμίζετε με άμμο. Πάνω από την άμμο ρίξτε 15-20 εκατοστά ελαφρού χώματος και φυτέψτε διακοσμητικά ανθοφόρα ετήσια λουλούδια (όχι θάμνους). Παρτέρια μπορείτε να δημιουργήσετε περιμετρικά στον αυλόγυρό σας και γύρω από τα μεγάλα δένδρα του κήπου σας.

Οι κατασκευές αυτές εκτός του ότι χρησιμοποιούνται ως αποθήκες υλικού κατάσβεσης και ως διακοσμητικά παρτέρια, συγχρόνως δημιουργούν αντιπυρικές ζώνες, αφού διασπούν τη συνέχεια της υπόλοιπης καύσιμης βιομάζας του κήπου.

Εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την κατάσβεση μιας πυρκαγιάς

Πηγή: Μαθαίνοντας να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδης.

Κατά τη διαδικασία κατάσβεσης μιας πυρκαγιάς χρησιμοποιείται ένα πλήθος εργαλείων, μηχανών και οργάνων, τα οποία διαρκώς βελτιώνονται. Η χρήση κάθε πυροσβεστικού μέσου μειώνεται τόσο, όσο ανεκπαίδευτοι είναι οι χρήστες τους.

Ο εθελοντής δασοπυροσβέστης είναι δυνατό να χρησιμοποιεί μόνο μέρος του μεταφερόμενου εξοπλισμού και κυρίως τα σκαπτικά και κοπτικά εργαλεία ή τους επινώτιους πυροσβεστήρες.

Σκαπτικά εργαλεία

Τα βασικότερα χρησιμοποιούμενα σκαπτικά εργαλεία για την κατάσβεση των πυρκαγιών είναι τα φτυάρια, οι σκαπάνες (κασμάδες και τσάπες) και οι τσουγκράνες.

Τα σκαπτικά μηχανήματα είναι πολύ χρήσιμα σε ξηρές κατασβέσεις, δηλαδή όταν δεν υπάρχει επάρκεια νερού.

Μπορεί να προσφέρουν καθοριστική βοήθεια κατά την πρώτη φάση της πυρκαγιάς, όπου το μέγεθός της είναι ακόμη μικρό και οι φωτιές έρπουσες. Πρέπει να αποτελούν το βασικό εξοπλισμό, όχι μόνο των δασοπυροσβεστικών συνεργείων, αλλά και των κατοίκων που γειτονεύουν με εύφλεκτες δασικές εκτάσεις.

Κοπτικά εργαλεία

Τσεκούρια, χειροκίνητα πριόνια, αλυσοπρίονα, κλαδευτήρια αποτελούν τα βασικά κοπτικά εργαλεία, που χρησιμοποιούνται από εθελοντές για την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών. Τα κοπτικά εργαλεία είναι πολύ χρήσιμα για τη διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών, για τη μείωση της καύσιμης ύλης και για τον καθαρισμό του χώρου γύρω από οικίες.

Για την ταχεία διάνοιξη νέων αντιπυρικών ζωνών κατά τη διάρκεια της φωτιάς, τα αλυσοπρίονα αποτελούν σημαντικότερο εργαλείο. Για την κοπή μεγάλων δένδρων, η χρήση τους πρέπει να γίνεται μόνο από επαγγελματίες υλοτόμους. Για το λόγο αυτόν αποτελεί πλήγμα ο παροπλισμός των επαγγελματιών υλοτόμων τα τελευταία χρόνια. Εάν είστε εξοικειωμένος με τη χρήση του αλυσοπρίονου, δηλώστε το στο συντονιστή της δασοπυρόσβεσης. Θα του φανείτε πολύ χρήσιμος.

Χειροκίνητοι (επινώτιοι) πυροσβεστήρες

Πρόκειται για μικρού μεγέθους πυροσβεστήρες, που μεταφέρονται στην πλάτη των δασοπυροσβεστών (επινώτιοι) και περιέχουν συνήθως επιβραδυντικά υλικά ή νερό. Η χρήση τους περιορίζεται μόνο σε μικρού μεγέθους έρπουσες πυρκαγιές, εκεί όπου δεν μπορούν να μεταβούν τα πυροσβεστικά οχήματα ή για την προστασία οχημάτων και κατοικιών.

Κλαδιά και υφάσματα

Οι πολίτες που συμμετέχουν εθελοντικά στη δασοπυρόσβεση, συνήθως χρησιμοποιούν πρόχειρα εργαλεία κατάσβεσης, όπως είναι κλαδιά δένδρων με πλούσιο φύλλωμα και λινάτσες ή άλλα χονδρά και δύσφλεκτα υφάσματα. Η χρήση αυτών των μέσων είναι αρκετά αποδοτική σε έρπουσες φωτιές, ιδίως όταν καίγονται χλόη και μικροί θάμνοι.

Η χρησιμοποίηση των κλαδιών και της λινάτσας θα πρέπει να γίνεται με χτύπημα της βάσης της φλόγας, με κατεύθυνση προς την ίδια τη φωτιά. Με τον τρόπο αυτόν οι σπίθες που δημιουργούνται από το χτύπημα, θα κινηθούν προς την καμένη και όχι προς την άκαυτη μεριά.

Δυστυχώς η προσπάθεια για την κίνηση αυτή, φέρνει το χειριστή πολύ πιο κοντά στο μέτωπο της φωτιάς, με αποτέλεσμα τη γρήγορη κόπωση.

H ευθύνη είναι συλλογική

Μετά την τελευταία καταστροφή δεν υπάρχουν πολλά πράγματα να πούμε: τα περισσότερα τα είχαμε πει το 2007, όταν οι πυρκαγιές κατέκαυσαν την Πάρνηθα και την Πελοπόννησο.

Σήμερα αυτό που (ξανα) λέμε είναι ότι η ευθύνη είναι συλλογική: ο ασυντόνιστος κρατικός μηχανισμός, η άναρχη εκτός σχεδίου δόμηση, οι καταπατήσεις δασικών εκτάσεων, η έλλειψη δασολογίου, η ατιμωρησία των αυθαιρετούντων, η επέκταση των αστικών περιοχών σε δάση και δασικές εκτάσεις χωρίς παράλληλα να αναπτύσσεται μια περιβαλλοντική συνείδηση, οι σκουπιδότοποι, οι υλοτομίες, η επιβράβευση των κερδοσκόπων από την πολιτεία… Αυτή είναι η εικόνα της κοινωνίας μας και της πολιτείας μας επίσης.

Περισσότερα: Anima

ΦΩΤΙΕΣ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΑΣΩΝ

Όποιος κτίζει κοντά σε δάσος υποθηκεύει την ασφάλεια του σπιτιού του. Είναι εξίσου επικίνδυνο με το κτίσιμο σε χειμάρρους, σεισμογενή ρήγματα ή στην άμμο της παραλίας. Η φωτιά, ως φαινόμενο, θα εκδηλώνεται πάντα με την ίδια σφοδρότητα όσο κι αν ο άνθρωπος βελτιώσει τα μέσα δασοπυρόσβεσης που διαθέτει, είτε υπάρχουν εμπρηστές είτε όχι. Είναι βέβαιο ότι, εάν αυτή η σκληρή αλήθεια είχε ειπωθεί πριν από καιρό, πολλές νόμιμες ή παράνομες οικοπεδοποιήσεις δασικών εκτάσεων θα είχαν αποτραπεί.


****************************

Η συνεχής αναφορά σε εμπρηστές ξεκίνησε, δικαιολογημένα, από τη δράση των καταπατητών της αττικής γης. Οι επιστημονικές καταγραφές του καθηγητή Νίκου Στάμου, όμως, δείχνουν ότι τη δεκαετία 1983-1992, από τις 13,196 πυρκαγιές, οι εξακριβωμένοι και οι πιθανοί εμπρησμοί ανέρχονταν σε 2,351 (18%). Ένα ποσοστό 75% των πυρκαγιών οφείλεται σε αμέλεια… Όμως, οι κρατικές υπηρεσίες, προσπαθώντας να δικαιολογήσουν την αναποτελεσματικότητα των αντιπυρικών μέτρων, καλλιέργησαν το μύθο ότι κάθε φωτιά οφείλεται σε εμπρησμό. Το αποτέλεσμα ήταν να πιστέψουν όλοι ότι για να κάψεις ένα δάσος πρέπει να είσαι επιστήμονας-εμπρηστής, με αυξημένες γνώσεις στην τοπογραφία, τη σύνθεση της βλάστησης, την πρόβλεψη του καιρού και να διαθέτεις εμπρηστικούς μηχανισμούς τελευταίας τεχνολογίας. Αυτό φυσικά είχε τρομακτική επίδραση στην αύξηση των πυρκαγιών. Ο αποπροσανατολισμένος πολίτης είναι πεπεισμένος ότι, εφ΄όσον δεν έχει δόλο, δεν μπορεί να προκαλέσει πυρκαγιά. Έχουμε μετατραπεί σε μια εφησυχάζουσα κοινωνία που δεν προσέχει ούτε πού πετά ένα αναμμένο τσιγάρο.

****************************

Σε καλύτερα οργανωμένες χώρες εκπονούνται συνεχώς ολοκληρωμένα προγράμματα ενημέρωσης των πολιτών και εκπαίδευσης των μαθητών - κάτι που θα έπρεπε να είχε ξεκινήσει και εδώ από τις πρώτες τάξεις του σχολείου -, εκδίδονται, καθημερινά, δελτία επικινδυνότητας για πρόκληση πυρκαγιάς, και πληροφορίες για τις ενέργειες που πρέπει να αποφεύγονται σε επικίνδυνες καιρικές συνθήκες. Στη χώρα μας, εκτός από ανούσια τηλεοπτικά σποτάκια που διαφημίζουν τον τρόπο εκπαίδευσης των πυροσβεστών ή πόσους υπολογιστές έχει το συντονιστικό κέντρο, τίποτε σημαντικό δεν γίνεται. Και δεν θα ‘θελα να σχολιάσω ότι ενώ ολόκληρη η Ελλάδα καιγόταν, αυτά συνέχισαν να προβάλλονται.

****************************

Θολώνει το νου η ενημέρωση που παρέχεται στους πολίτες κάθε φορά που μια δασική πυρκαγιά βρίσκεται σε εξέλιξη. Τα ΜΜΕ, με τη λειτουργική αρχή τους ότι η κακή είδηση πουλά περισσότερο, τροφοδοτούν το συναίσθημα με εικόνες καμένων δέντρων, ζώων, σπιτιών… Το συμπέρασμα που βγαίνει από τα ρεπορτάζ είναι ότι δεν υπάρχει αύριο μετά τη φωτιά.


****************************

Οι εντολές αποκατάστασης των καμένων εκτάσεων έχουν μόνο ποσοτικές παραμέτρους. Ποτέ ποιοτικές. Κανέναν δεν ενδιαφέρει τι φυτεύεται, αρκεί οι φυτεύσεις να καλύπτουν μεγάλη έκταση. Στο πληγωμένο από τη φωτιά οικοσύστημα καλούνται τα σχολεία, οι φορείς, οι σύλλογοι, οι πολίτες γενικά, να συμμετάσχουν σε άχρηστες και πολλές φορές επιζήμιες αναδασώσεις. Αγνοείται απ’ όλους ότι η φύση έχει προστατέψει και έχει φυλάξει πλούσιο αναγεννητικό υλικό, που είναι έτοιμο να ξαναδημιουργήσει το δάσος. Βαριά μηχανήματα, προκειμένου να ανοίξουν χώρους φύτευσης, ξηλώνουν τους θάμνους, που θα παραβλάσταιναν σύντομα και θα προστάτευαν άμεσα το έδαφος. Οι σπόροι των πεύκων σκεπάζονται με το χώμα του οργώματος ή συνθλίβονται από τις ρόδες των οχημάτων. Στη θέση των ντόπιων, άριστα προσαρμοσμένων, φυτών τοποθετείται ό,τι διαθέσιμο έχουν τα κρατικά φυτώρια, όπως αγγελικές, πικροδάφνες, πυράκανθοι, που προορίζονται για τα πάρκα ή τις αυλές των σπιτιών και είναι τελείως ακατάλληλα για δασικά οικοσυστήματα.

Aποσπάσματα από το άρθρο του Δρ. Π. Κωνσταντινίδη που είχα δημοσιεύσει πριν 2 χρόνια.

Οδηγίες αυροπροστασίας για τις πυρκαγιές.

5 μύθοι για τα καμένα

Πεδία βολής σε στρατόπεδα με μονάδες τεθωρακισμένων οχημάτων θυμίζει η περιοχή του Καϊάφα. Μεγάλα βαριά ερπυστριοφόρα μηχανήματα οργώνουν κυριολεκτικά το ευαίσθητο αμμοθινικό οικοσύστημα της παραλιακής περιοχής, με τις ευλογίες της Εταιρείας Τουριστικής Ανάπτυξης, στο όνομα της αποκατάστασης της περιοχής.

Φωτογραφία: http://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=753174

Αγανακτισμένη η Μαργαρίτα Αριανούτσου - Φαραγγιτάκη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Οικολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, μιλά για πέντε μύθους και σημειώνει: «Πόσες φορές χρειάζεται να πούμε ότι, πρακτικά, η μόνη ουσιαστική και διεθνώς οικολογικά αποδεκτή διαχείριση που χρειάζονται τα καμένα πευκοδάση -υπό τις συνθήκες που υπήρχαν στην περιοχή- είναι να προστατευτούν από την ανθρώπινη παρέμβαση, που γίνεται δυστυχώς στο όνομα της αποκατάστασής τους αλλά μόνον εκεί δεν οδηγεί. Τον Απρίλιο από τις στήλες της "Ε" αναφερθήκαμε στο αλαλούμ γύρω από την αποκατάσταση των καμένων εκτάσεων στον Καϊάφα, σε ένα ένα σύστημα σχεδόν μοναδικό στη χώρα μας, στο παραλιακό δάσος Στροφιλιάς. Εκεί όπου υλοποιούνταν μικρής έκτασης αναδασώσεις από το δασαρχείο, χωρίς να είναι ενταγμένες σε κάποιο έστω γενικό σχέδιο αποκατάστασης της δομής και της φυσιογνωμίας της προστατευόμενης περιοχής, ιδιαίτερα στην κρίσιμη φάση της εγκατάστασης της φυσικής αναγέννησης του καμένου δάσους, ενώ πολλά είναι και τα περιστατικά της παράνομης υλοτόμησης που έχουν αναφερθεί στην περιοχή. Μάντεις κακών... Μάλλον γνώστες της ελληνικής πραγματικότητας της αδιαφορίας και του επίπλαστου ενδιαφέροντος της πολιτείας και των ιθυνόντων για πολλά θέματα, ανάμεσα σε αυτά και του περιβάλλοντος. Είχαμε προειδοποιήσει γι' αυτό που θα ερχόταν και δεν άργησε να συμβεί. Είναι απαράδεκτο».

Η ίδια εξηγεί ότι είναι μύθος πως η αποκατάσταση πρέπει να γίνεται πάντα με αναδάσωση. Τα καμένα ώριμα μεσογειακά πευκοδάση -όπως αυτό της συγκεκριμένης περιοχής- έχουν την ικανότητα φυσικής αναγέννησης μετά από φωτιά, μέσω της φύτρωσης των σπερμάτων τους που βρίσκονται προφυλαγμένα μέσα στους κώνους που δεν καίγονται από τη φωτιά, αλλά ανοίγουν από τη θερμότητα και διασπείρουν τα σπέρματα στο καμένο έδαφος.

Φωτογραφία: http://kpe-akrat.ach.sch.gr/images/regeneration/presentation.pdf

«Ενας άλλος μύθος είναι ότι η κουκουναριά (όπως αυτή της περιοχής), παρ' όλο που είναι μεσογειακό πεύκο, δεν αναγεννάται με σπέρματα μετά τη φωτιά. Τόσο η ευρωπαϊκή επιστημονική βιβλιογραφία όσο και η δική μας πρόσφατη επιστημονική έρευνα αποδεικνύουν το αντίθετο. Βέβαια, ο αριθμός των νεαρών αρτιβλάστων της κουκουναριάς δεν φθάνει τις εκατοντάδες της Χαλεπίου πεύκης, αλλά αυτός είναι και ένας επιπλέον λόγος για να περιφρουρείται η φυσική αναγέννηση όσο πιο αποτελεσματικά γίνεται. Τρίτος μύθος, ότι τα καμένα δένδρα πρέπει να απομακρύνονται από την περιοχή προς όφελος της αναγέννησης. Η διεθνής επιστημονική έρευνα αποδεικνύει ότι ο καμένος κορμός λειτουργεί θετικά, δημιουργώντας ένα ευνοϊκό μικροπεριβάλλον για την εγκατάσταση και ανάπτυξη των νεαρών φυτών, παροχετεύοντας το νερό της βροχής στη ριζόσφαιρά του, σκιάζοντάς τα τις ώρες της έντονης θερινής ηλιοφάνειας. Αν μάλιστα αναλογιστούμε ότι τα άτομα της κουκουναριάς, διαθέτοντας παχύτερο φλοιό από τη Χαλέπιο πεύκη, έχουν πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης από τη φωτιά, τότε η κοπή είναι έγκλημα, δεδομένου ότι θανατώνεται ένας ζωντανός οργανισμός. Πέραν τούτου, η εικόνα που προσλαμβάνει ένας επισκέπτης σε ένα καμένο δάσος, όταν βλέπει τα δέντρα να στέκονται όρθια, είναι διαφορετική από αυτή ενός ισοπεδωμένου τοπίου και ίσως να αποτρέπει και από άλλες ενέργειες».

Η κ. Αριανούτσου-Φαραγγιτάκη τονίζει πως η απομάκρυνση των καμένων κλαδιών των θάμνων δεν ανοίγει το περιβάλλον, ευνοώντας την ανάπτυξη των νέων (ποιων άραγε) ατόμων. Οι καμένοι θάμνοι αναγεννώνται σχεδόν άμεσα μετά τη φωτιά, καλύπτοντας τα καμένα τμήματά τους σε σύντομο χρόνο.

«Εχουμε και πέμπτο μύθο εδώ. Είναι καταστροφή το όργωμα των εκτάσεων, γιατί αναμοχλεύει το ιδιαίτερα ευαίσθητο εδαφικό σύστημα των αμμοθινών, το οποίο χάνει τη δομή του και τη συνοχή του. Ενα φυσικό σύστημα δεν είναι χωράφι για να οργωθεί και να σπαρεί στη συνέχεια. Τι θα σπείρουν οι αρμόδιοι στις αμμοθίνες του Καϊάφα; Σπίτια, δρόμους, καντίνες; Σε χώρες όπως η Ολλανδία ξοδεύονται τεράστια ποσά για να συγκροτηθούν οι αμμοθίνες με συγκεκριμένη δομή και εδώ που τις έχουμε, και μάλιστα προστατεύονται και από ευρωπαϊκές οδηγίες, τις καταστρέφουμε. Αναρωτιέμαι ποιος παίρνει την ευθύνη γι' αυτές τις καταστροφές και με τίνος τις ευλογίες και την ανοχή γίνονται. Είναι πρόκληση πλέον. Η Ελλάδα έχει δώσει δυστυχώς πολλές αφορμές για τον διεθνή αρνητικό σχολιασμό και διασυρμό της. Τούτη η περίπτωση είναι ακόμη μία αφορμή».

Φωτογραφία: http://www.stevenmarx.net/category/sustainability/

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Αναδημοσίευση από την Ελευθεροτυπία

Διαβάστε και:

Αποσύρονται τα μηχανήματα από τον Καϊάφα

Χωματόδρομος στο δάσος του Καϊάφα

"Παγώνουν" τα έργα

Περιβαλλοντική εκπαίδευση και φυσική αναγέννηση

Κατά την πυρκαγιά που έπληξε την Αιγιάλεια την 25η Ιουλίου 2007, κάηκε το πευκοδάσος και οι βελανιδιές που είχαν απομείνει σε αυτό. Παρά την καταστροφή η φύση αντέδρασε γρήγορα. Δίπλα στα καμένα πεύκα άρχισαν να βγαίνουν καινούργια Δέντρα.

Ένα μόλις μήνα μετά την πυρκαγιά, χωρίς να έχει πέσει σταγόνα βροχής, το καμένο δάσος είχε γεμίσει με χιλιάδες μικρές βελανιδιές. Μερικές πλησίαζαν το μισό μέτρο σε ύψος. Ήσαν τα μικρά δεντράκια που επί δεκαετίες παρέμεναν καταπιεσμένα από τα πεύκα και τη συνεχή βόσκηση που δεν τα άφηναν "να πάρουν κεφάλι". Μετά τη φωτιά ήρθε η ευκαιρία που ζητούσαν.

Δείτε την παρουσίαση.

Πηγή: Εκπαίδευση ζωής στα καμένα - Προτάσεις για δραστηριότητες στα πλαίσια προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης (σχετικών με τη φωτιά και τα δάση) - Κέντρο Περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ακράτας.

Προστατεύω το δάσος από την αμέλεια

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΩ ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΜΕΛΕΙΑ

1. Τα αναμμένα τσιγάρα που πετιούνται στα δάση, αλλά και μακριά από αυτά, είναι η πρώτη αιτία φωτιάς εξ αμελείας. Η καύτρα του τσιγάρου δημιουργεί υψηλές θερμοκρασίες μέχρι και 800^ο C. Δηλαδή μπορεί εύκολα να προκαλέσει φωτιά σε ξηρές βελόνες ή ξερά φύλλα.

2. Το κάψιμο της καλαμιάς και των κλαδεμένων κλαδιών από τους αγρότες αποτελεί απαραίτητη γεωργική εργασία. Χωρίς τους κανόνες ασφαλείας όμως γίνεται η δεύτερη αιτία φωτιάς εξ αμελείας. Το κάψιμο πρέπει να γίνεται μόνο πολύ νωρίς την Άνοιξη και πολύ αργά στο τέλος του Φθινοπώρου, όταν η βλάστηση στο δάσος είναι υγρή και είναι πρακτικά αδύνατον να πάρει φωτιά. Δεν πρέπει να γίνεται αργά την Άνοιξη και νωρίς το Φθινόπωρο και κυρίως όχι το Καλοκαίρι, γιατί μπορεί χωρίς να το θέλουμε να προκαλέσουμε φωτιά.

Τα χόρτα του κήπου, για τον ίδιο λόγο, δεν πρέπει να καίγονται όταν η θερμοκρασία είναι πάνω από 30^ο C και υπάρχει δάσος σε απόσταση μέχρι και 500μ. Τα οργανικά σκουπίδια, όπως τα χόρτα και τα φύλλα των δέντρων που πέφτουν, μπορούν να γίνουν λίπασμα για τον κήπο, μ’ έναν πολύ απλό τρόπο.

3. Οι επισκέπτες του δάσους:

α. Δεν πρέπει ν’ ανάβουν φωτιές μέσα στο δάσος ή και σε απόσταση 500μ. μακριά από το δάσος, όταν η θερμοκρασία είναι πάνω από 30^ο C και φυσούν δυνατοί άνεμοι. Αν πάτε στο δάσος πάρτε μαζί σας έτοιμα τρόφιμα και μην ανάβετε υπαίθριες ψησταριές.

Αν ζείτε κοντά σε δάσος καλύψτε όλα τα ανοίγματα των καπνοδόχων και τις υπαίθριες ψησταριές με σήτα. Η σήτα προστατεύει το δάσος από τις καύτρες της δικής μας φωτιάς αλλά και το σπίτι από τις καύτρες ενός δάσους που καίγεται.

β. Πρέπει να προσέχουν πού πετάνε τα σκουπίδια τους, να έχουν μαζί τους μια σακούλα και να μην τα πετούν μέσα στο δάσος. Ένα γυάλινο μπουκάλι, για παράδειγμα, ή κομμάτι γυαλιού που το βλέπει ο ήλιος, όταν έχει πολύ ζέστη, μεταμορφώνεται σε φακό και εστιάζει τις ακτίνες του ήλιου στην καύσιμη ύλη του εδάφους, όπως στα φύλλα, στα χόρτα ή στις βελόνες και προκαλείται φωτιά.

γ. Πρέπει ν’ αποφεύγουν να περιφέρονται με μοτοσικλέτες στα δάση, όταν υπάρχουν υψηλές θερμοκρασίες, πάνω από 30^ο C. Οι σπινθήρες της εξάτμισης μπορούν να προκαλέσουν φωτιά. Τα καταλυτικά αυτοκίνητα, επίσης, διατηρούν τη θερμότητά τους γι’ αρκετή ώρα αφού σταματήσουν και μπορούν να δημιουργήσουν ανάφλεξη στα άγρια χόρτα.

4. Οι εργαζόμενοι στο δάσος πολλές φορές προκαλούν φωτιές εξ αμελείας. Η ανάγκη χρήσης της φωτιάς από δασοφύλακες ή θηροφύλακες κυρίως για μαγείρεμα, ζεστό νερό ή το άναμμα ενός τσιγάρου, δημιουργεί κινδύνους. Οι μελισσοκόμοι χρησιμοποιούν καπνό για την εργασία τους στις κυψέλες και πετούν τις άχρηστες κυψέλες στα δάση. Τα αλυσοπρίονα των υλοτόμων δημιουργούν σπινθήρες που μπορούν να εξελιχθούν σε φωτιά μετά από πολύ ώρα αφού αυτοί φύγουν. Επίσης, αφήνουν υλικά που δεν μπορούν να πουλήσουν, όπως λεπτά κλαδιά με τις βελόνες ή τα φύλλα τους, φλοιούς δέντρων, πριονίδια και ροκανίδια που μπορούν εύκολα να πάρουν φωτιά. Οι ρητινοσυλλέκτες αφήνουν πλαστικούς σάκους. Οι βοσκοί αφήνουν παλιά ξύλινα σκεύη, έπιπλα, κουβέρτες και ρούχα που αποσυντίθεται πολύ αργά ή καθόλου.

5. Άλλες αιτίες: Τα κλαδιά των δέντρων που μπλέκονται με τα ηλεκτροφόρα καλώδια της ΔΕΗ, που περνούν μέσα από τα δάση βραχυκυκλώνουν και μπορεί να προκαλέσουν φωτιά. Πριν το καλοκαίρι τέτοια κλαδιά πρέπει να κλαδεύονται.

Πηγή: Μαθαίνοντας να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές - Δρ. Παύλος Κωνσταντινίδης

Δάσος και δημόσια πληροφορία

Creative director: Γιώργος Πήττας

Στο datablog Τήλαφος-αναδασωτέα επιχειρείται η καταγραφή των αναδασωτέων εκτάσεων της Ελλάδας, προς το παρόν, του 2007 και 2008. Αν έχεις λίγο χρόνο, βοήθησε κι εσύ καταγράφοντας δεδομένα από τα ΦΕΚ. Δες εδώ πώς μπορείς να βοηθήσεις. Δες εδώ μερικά πρώτα στατιστικά.

Είναι εφικτή η καταγραφή των καμένων περιοχών με GPS;

Από τον Τήλαφο


Μέσα σε λιγότερο από ένα μήνα, περπατώντας Σαββατοκύριακα, με μόνο εξοπλισμό ένα φορητό GPS έναν υπολογιστή και ένα αυτοκίνητο, δύο άτομα (ένα για περπάτημα και ένα οδηγός), καλύψαμε διαδρομή 40 χλμ καμένων ορίων, περπατώντας σύνολο 13 ώρες.

Με απλή αριθμητική και θεωρώντας εφικτά (έχοντας πια την εμπειρία) 10 χλμ περπάτημα τη μέρα συν μετάβαση συν δουλειά γραφείου (PC + gpsbabel + Google Maps) βγαίνουν τα εξής συμπεράσματα:

2 άτομα 10χλμ/ημέρα
4 άτομα 20χλμ/ημέρα
8 άτομα 40χλμ/ημέρα
-------------------------> με 8 άτομα, ενός μήνα δουλειά του Τήλαφου βγαίνει σε μια ημέρα

τα 260 χλμ της περιφέρειας των καμένων της Πάρνηθας (που είναι μάλλον πιο λίγα επειδή η φωτογραμμετρία δεν είναι πόδια) βγαίνουν σε μια εβδομάδα από 6 άτομα (πολύ χονδρικά, 5 οδοιπόροι και 1 οδηγός επαρκούν, αν οργανωθούν στοιχειωδώς οι διαδρομές). Όλη η Αττική τελειώνει το πολύ σε έναν μήνα, μαζί με όλη τη γραφειοκρατεία.

Αν υπολογίσουμε ότι δασικοί υπάλληλοι (ή οι αγροφύλακες) περιδιαβαίνουν τα δάση όλες τις εποχές μέσα στα πλαίσια των καθηκόντων τους και ότι οι πυροσβέστες δεν έχουν και πολύ δουλειά το χειμώνα, δηλ. το κόστος σε ανθρώποώρες και μεταφορές βγαίνει εκτός υπολογισμού γιατί είναι μισθοί και τυπικά λειτουργικά έξοδα, τότε χρειάζεται μόνον η προμήθεια των φορητών GPS (~160€), μια και το PC συνήθως υπάρχει.

Αν θεωρήσουμε ότι αυτή η οργάνωση γίνεται σε επίπεδο νομαρχίας.:

54 νομαρχίες * 160€ = 8640 € για GPS
Αυτό επί 10x για απρόβλεπτα και εκπαίδευση = 86400 €
Η δημόσια παρουσίαση, προσφορά του Τήλαφου.

Περίπου τόσο κοστίζει η γνώση για τα δάση που χάνονται.

Πάρνηθα

Μπορούν τα δασαρχεία και η πυροσβεστική;

Ερωτήσεις που ψάχνουν απαντήσεις...

Από την ομιλία με θέμα "Το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα" του Π. Κωνσταντινίδη στη Ν. Φιλαδέλφεια.

Θα σας διαβάσω ένα ερωτηματολόγιο το οποίο δημοσίευσα φέτος, αλλά δεν πήρα από κανέναν απάντηση. Αυτά τα ερωτήματα τα απηύθυνα σε οποιονδήποτε μπορούσε να μου δώσει μια απάντηση γιατί είναι απορίες που έχω όχι ως δασολόγος αλλά ως πολίτης.

1ο Ερώτημα:
Είμαστε μια μικρή χώρα, παραπονιόμαστε ότι δεν έχουμε πολλούς υπαλλήλους. Εκτοπίστηκε η Δασική Υπηρεσία με όλο το προσωπικό που έχει. Έχουμε αυτή τη πολυτέλεια; Μπορούμε δηλαδή από τη στιγμή που δεν έχουμε κόσμο να δουλέψει, να απομακρύνουμε εξειδικευμένο προσωπικό από τη δασοπυρόσβεση; Λέμε να προσλάβουμε νέο προσωπικό. Μα γιατί; Αφού έχουμε ανθρώπους. Και όταν λέμε Δασική Υπηρεσία δεν είναι μόνον οι δασολόγοι! Είναι ο υλοτόμος που σε χρόνο μηδέν ανοίγει αντιπυρικές ζώνες, είναι ο δασοφύλακας που ξέρει τι υπάρχει πίσω από κάθε στροφή, πού υπάρχει νερό.

2ο Ερώτημα:
Έχουμε δύο Υπηρεσίες. Η μια υπηρεσία έχει μια μοναδική δουλειά, δηλαδή να διαχειρίζεται, να προστατεύει και να φροντίζει το δάσος. Η άλλη έχει τους λοιμούς, τους σεισμούς, τους καταποντισμούς, μέχρι και να κατεβάσει τα γατάκια από τα δέντρα που δεν μπορούν μόνα τους. Δηλαδή έχουμε επιφορτίσει την Πυροσβεστική με οτιδήποτε δεινό υπάρχει σ’ αυτόν τον τόπο. Σε ποια Υπηρεσία θα πρέπει να εμπιστευτούμε τα δάση; Σε αυτούς που κάνουν τα πάντα; Ή σε αυτούς που δεν κάνουν παρά μόνο αυτό σαν επάγγελμα;

3ο Ερώτημα:
Έχουμε μια Υπηρεσία που εργάζεται καθημερινά μέσα στο δάσος. Είναι ο χώρος της δουλειά της, το εργαλείο που δουλεύει είναι το πριόνι και το τσεκούρι.

Έχουμε μια άλλη Υπηρεσία που ο χώρος που δουλεύει είναι τα αστικά κέντρα, οι δρόμοι και οι πόλεις. Όταν έχουμε πυρκαγιές, η κάθε Υπηρεσία κινείται εκεί που ξέρει καλύτερα.

Ποια ξέρει καλύτερα το δάσος; Η δασική υπηρεσία μπαίνει στο δάσος, ανοίγει γρήγορα αντιπυρικές ζώνες και προσπαθεί να σβήσει τις φωτιές. Η μέθοδος αντιπυράς που είναι παντελώς άγνωστη στην Πυροσβεστική είναι η μέθοδος που σε όλο τον κόσμο σβήνονται οι μεγάλες φωτιές. Η μεγάλη φωτιά, να ξέρετε, σβήνει μόνο με φωτιά. Αυτές οι φωτιές της Πελοποννήσου μόνο με φωτιά μπορούσαν να σβήσουν. Και το έκαναν οι Κύπριοι δασολόγοι που είχαν έρθει.

Γνωστός χώρος της άλλης Υπηρεσίας είναι ο δρόμος, η πόλη. Η μία έχει το τσεκούρι κι ανοίγει αντιπυρικές ζώνες, η άλλη έχει τη μάνικα και περιμένει να έρθουν οι φλόγες κοντά της και να τις σβήσει με τη μάνικα. Και ρωτάω εγώ απλά.

Δεν είναι καλύτερα η μία να σβήνει τις φωτιές μέσα στο δάσος, κι όταν η φωτιά φτάνει στα σπίτια να βρίσκει ξεκούραστους ξεδίψαστους και χορτάτους πυροσβέστες, οι οποίοι να σβήνουν αυτό που ξέρουν, δηλαδή τα σπίτια; Δεν είναι θέμα ικανότητας της μιας ή της άλλης υπηρεσίας. Αυτή τη στιγμή δεν προστατεύονται ούτε τα δάση ούτε τα σπίτια.

4ο Ερώτημα:
Αν η καλή οργάνωση της Πυροσβεστικής είναι ο λόγος που μεταφέρθηκε η πυρόσβεση στη Πυροσβεστική Υπηρεσία, τότε μήπως και οι αρρώστιες των δέντρων μπορούν να μεταφερθούν στα… νοσοκομεία; Είναι η ίδια αναλογία. Όσο καλά μπορεί να κάνει το δέντρο ένας γιατρός, άλλο τόσο μπορεί ένας πυροσβέστης να σβήσει μια φωτιά μέσα στο δάσος.


5ο Ερώτημα:
Ολόκληρη η Βουλή το 1993 εξέδωσε για πρώτη φορά ένα ομόφωνο πόρισμα να κάνουν τον Ενιαίο Φορέα Δασοπυρόσβεσης, δηλαδή έναν φορέα που να ασχολείται μόνο με τις πυρκαγιές. Και ήδη 2 χρόνια μετά έρχονται να αναιρέσουν όλ’ αυτά και κάνουν το τελείως αντίθετο απ’ αυτά που οι ίδιοι πρότειναν! Πώς είναι δυνατόν οι ίδιοι άνθρωποι να αυτοαναιρούνται και να πράττουν τελείως διαφορετικά από αυτό που η έρευνα τους απέδειξε ως ορθότερο; Αν δεν είναι αυτό παράλογο τότε τι είναι;

6ο Ερώτημα:
Η Δασική Υπηρεσία ξέρει τι σημαίνει φωτιά σε ελατόδασος. Το έλατο δεν ανανεώνεται, δεν αναδασώνεται ούτε αναγεννάται μετά απ’ την πυρκαγιά. Η Πυροσβεστική δεν μπορεί να καταλάβει αυτές τις οικολογικές σχέσεις που υπάρχουν. Η Πυροσβεστική δεν μπορεί να αξιολογήσει τόσο σοβαρά οικολογικά θέματα. Και μόνον αυτό που συνέβη στην Πάρνηθα με τη μη αναστρέψιμη καταστροφή, δεν είναι αρκετό ώστε να θεωρηθεί τεράστιο λάθος η απόσυρση της Δασικής Υπηρεσίας από την πυρόσβεση;

7ο Ερώτημα:
Εμείς στο Ινστιτούτο κάναμε το πρόγραμμα με τις κάμερες στη Σιθωνία, για το οποίο σας μίλησα προηγουμένως. Είναι πρόληψη. Η πρόληψη υπάγεται στη Δασική Υπηρεσία, ενώ η εποπτεία του δάσους υπάγεται στη Πυροσβεστική Υπηρεσία. Αυτή τη στιγμή έχουμε εξοπλισμό αξίας 300.000 ευρώ και θέλουμε να τον παραδώσουμε σε μια Υπηρεσία ώστε να αξιοποιηθεί. Ποια υπηρεσία είναι αρμόδια ώστε να της τον παραδώσουμε; Απευθυνόμαστε στην Πυροσβεστική η οποία μας λέει ότι αυτό είναι πρόληψη και μας παραπέμπει στη Δασική. Πάμε στη Δασική και μας λένε ότι αυτό είναι εποπτεία και μας στέλνουν στην Πυροσβεστική. Κι έτσι, μένει σε εμάς αυτός ο εξοπλισμός και δεν ξέρουμε πού να τον δώσουμε! Και μετά ζητάμε από μια απαξιωμένη Υπηρεσία να προστατέψει τα δάση...

8ο Ερώτημα:
Την προηγουμένη εβδομάδα ήμουν προσκεκλημένος ομιλητής στο Πανελλήνιο Δασολογικό Συνέδριο στην Καστοριά κι έθεσα ευθέως το ερώτημα: «Απαντήστε μου παρακαλώ συνάδελφοι, πριν γίνουν οποιεσδήποτε ενέργειες, έχετε το κουράγιο, το θάρρος και την επιθυμία μετά από αυτή την κακή συμπεριφορά απ’ όλη την κοινωνία απέναντί σας, να προστατέψετε τα δάση; Είστε οι μόνοι που μπορείτε». Η απάντηση που πήρα ήταν: «Εμείς θέλουμε, αλλά πώς; Είμαστε διαλυμένοι!».

Δεν υπάρχουν Δασικές Υπηρεσίες αυτή τη στιγμή. Υπάρχουν αυτοί που περιμένουν να βγουν στη σύνταξη και οι νέοι που μπήκαν τώρα και δεν ξέρουν τι σημαίνει δάσος. Ο ιστός μεταφοράς εμπειρίας από τον παλιό στο νεότερο έχει χαθεί γιατί 20 χρόνια δεν έγινε ούτε ένας διορισμός. Είναι δυνατόν σήμερα να αναζητούνται ευθύνες από μια γερασμένη και υποβαθμισμένη σε ανθρώπινο δυναμικό, μέσα και κονδύλια Υπηρεσία για την ανεπάρκεια των προληπτικών έργων;



9ο Ερώτημα:
Γνωρίζει κανείς πυροσβέστης τι σημαίνει δασική πυρκαγιά; Πιστεύετε ότι αυτά που συζητήσαμε σήμερα τα ξέρουν; Είναι η δουλειά τους κι όμως δεν τα ξέρουν. Δεν ξέρουν τι σημαίνει μέθοδος κατάσβεσης. Ξέρουν μόνο να πετούν νερό με τη μάνικα. Αυτό λέγεται άμεση μέθοδος. Αυτή όμως είναι αντιμετώπιση πυρκαγιάς, σύμφωνα με τη παγκόσμια βιβλιογραφία, μόνο για μικρές πυρκαγιές, για να σβήνει χόρτα. Η αντιμετώπιση για τις μεγάλες πυρκαγιές είναι η έμμεση μέθοδος, αυτό σημαίνει ότι ανοίγουμε αντιπυρική ζώνη, βάζουμε φωτιά και η μία φωτιά σβήνει την άλλη. Στο Συνέδριο της Καστοριάς οι Κύπριοι μας είπαν ότι όταν εφάρμοσαν την αντιπυρά και έσωσαν δυο χωριά, πήγε ο Αξιωματικός της Πυροσβεστικής της περιοχής και τους είπε θα αν συνέχιζαν θα τους έκλειναν μέσα ως εμπρηστές!!! Διάβασα επίσης Αξιωματικούς της Πυροσβεστικής που έλεγαν ότι ήρθαν οι Γάλλοι και τους μίλησαν για μια νέα μέθοδο που εφαρμόζουν. Αν δείτε εγχειρίδια από το 1930 και μετά η αντιπυρά είναι η βασική μέθοδος παγκοσμίως! Εγώ διδάσκω στα ΙΕΚ και οι μαθητές μου την ξέρουν την αντιπυρά από το Α΄ εξάμηνο.

10ο Ερώτημα:
Και τέλος, το μεγάλο παράπονο που έχουμε εγώ και οι συνάδελφοι μου ερευνητές είναι ότι εμείς δουλεύουμε και 10-14 ώρες στο Ινστιτούτο για να αποκτήσουμε εξειδικευμένες γνώσεις. Η έρευνα είναι η δουλειά μας και κανείς δεν ήρθε ποτέ να μας ζητήσει μια γνώμη. Γιατί τότε η έρευνα; Γιατί η συσσώρευση εξειδικευμένης γνώσης;

Διαβάστε όλη την ομιλία στη βιβλιοθήκη του Οικολογίου.

Φωτογραφίες

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ (ΜΕΡΟΣ ΙΙ)

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ (ΜΕΡΟΣ Ι)

Μαθήματα σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές γίνονται σε όλα σχεδόν τα πυρόπληκτα κράτη και θα πρέπει σύντομα να αρχίσουν και στη χώρα μας. Στην Ελλάδα τέτοιου είδους προσπάθειες γίνονται αποσπασματικά και απρογραμμάτιστα και βασίζονται περισσότερο στο μεράκι και την αγάπη για το δάσος μερικών εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, χωρίς να αποτελούν μέρος ενός ευρύτερα αποδοτικού και σύγχρονου εκπαιδευτικού προγράμματος. Πολύ καλά αποτελέσματα φέρνουν διαγωνιστικές εκθέσεις και εργασίες, που γίνονται από μαθητές και με την αθλοθέτηση βραβείων για τις καλύτερες από αυτές.

Εκτός από το σχολείο, η διαφώτιση πρέπει να γίνεται και σε συλλόγους, στρατιώτες και σε όλες γενικά τις οργανωμένες κοινωνικές ομάδες που έχουν τη δομή και την ευχέρεια να συγκεντρώνουν τα μέλη τους σε διαλέξεις, συζητήσεις, προβολές κ.πλ.

Τα άρθρα σε εφημερίδες και σε περιοδικά λαϊκής κυκλοφορίας, που με λόγια απλά, πειστικά στοιχεία και κυρίως με ευαισθησία και γνώση παρουσιάζουν το πρόβλημα και προτείνουν λύσεις, αποτελούν μια πολύ καλή προσπάθεια ενημέρωσης του κοινού.

Όσα από τα έντυπα αυτά απευθύνονται σε νεότερες ηλικίες, πρέπει να συνοδεύονται από πλούσιες φωτογραφίες και εικόνες.

Κάθε είδους έντυπα (μπροσούρες, φέιγ-βολάν) με πληροφορίες και σχετικές συμβουλές για τους λόγους που προκαλούνται πυρκαγιές στα δάση από αμέλεια των επισκεπτών, είναι επίσης πολύ χρήσιμα στην προσπάθεια πρόληψής τους.

Πολύ καλά αποτελέσματα, κυρίως στην ανάπτυξη της αγάπης για το δάσος και της προστασίας του από ακούσιους εμπρησμούς, έχουν τα αυτοκόλλητα στις βιτρίνες των καταστημάτων και στα παράθυρα των αυτοκινήτων, στοιχεία που δείχνουν τα φιλοδασικά αισθήματα των κατόχων τους.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τις σφραγίδες στους ταχυδρομικούς φακέλους, σε πακέτα σπίρτων και τσιγάρων, όπου ανάλογα μηνύματα προστασίας των δασών, περνούν στους πολίτες με ανέξοδο τρόπο. Τέλος, η παραγωγή και η προβολή ταινιών σχετικών με την προστασία του δάσους στους κινηματογράφους και στην τηλεόραση, αποτελούν τη σημαντικότερη δυνατότητα εκπαίδευσης των πολιτών, ώστε να αποφεύγεται η ακούσια πρόκληση πυρκαγιάς.

Για τις πραγματικές δυνατότητες που έχουν ευαισθητοποιημένες και αισθητικά αξιόλογες προσπάθειες παραθέτουμε την αμερικανική εμπειρία και προσπάθεια στην ενημέρωση των πολιτών, για τους κινδύνους των δασικών πυρκαγιών.

Το 1944 στην Αμερική παρουσιάσθηκε μια αφίσα με τα ζωάκα του Walt Disney τον Bambi (ελαφάκι), τον Thumper (λαγό) και τον Flower (ασβό) που έλεγαν «Σας παρακαλώ κύριε, μην είστε αμελής» και η οποία είχε πολύ μεγάλη απήχηση σε ολόκληρο το κοινό και όχι μόνο στον παιδικό.

Στην ίδια χώρα παρουσιάσθηκε το 1945 ως σύμβολο της αντιπυρικής προστασίας η Smokey Bear (καπνισμένη αρκούδα) με λεζάντα τη φράση «Η προσοχή θα προλάβει εννιά στις δέκα πυρκαγιές».

Την επόμενη χρονιά και μετά από την επιτυχία και την αποτελεσματικότητα που εκτιμήθηκε ότι είχε η αφίσα, βγήκε μια νέα, η οποία παρουσίαζε τη Smokey Bear να λέει: «Θυμήσου, μόνο εσύ μπορείς να προλάβεις τις δασικές πυρκαγιές» και αποτέλεσε για πολλά χρόνια την προπαγανδιστική βάση του αγώνα για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών.

Το 1952 το Κογκρέσο των ΗΠΑ πέρασε ένα νόμο γνωστό ως «νόμο της καπνισμένης αρκούδας», ο οποίος προβλέπει την ύπαρξη ενός εμπορικού υποβοηθητικού προγράμματος εκπαιδεύσεως, και εξασφαλίζει τη νομική προστασία του συμβόλου και της ιδέας, δηλαδή της καπνισμένης αρκούδας. Για να μετρηθεί η επιτυχία του προγράμματος προλήψεως δασικών πυρκαγιών, έγινε μια σφυγμομέτρηση της κοινής γνώμης, η οποία έδειξε ότι το 98% του κοινού, γνώριζε το σύμβολο της καπνισμένης αρκούδας και αυτό που αντιπροσωπεύει. Το 81% των ερωτηθέντων είχαν τη γνώμη, ότι η προσπάθεια ήταν επιτυχής και βοήθησε σημαντικά στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών.

Μετά από αυτό δόθηκαν 57 άδειες σε διάφορους επιχειρηματίες, οι οποίοι χρησιμοποίησαν το σύμβολο της καπνισμένης αρκούδας ως μέρος των προϊόντων τους. Στα είδη αυτά περιλαμβάνονται κούκλες, κοσμήματα, δίσκοι, ημερολόγια, πόρπες από ζώνες, βιβλία και καπέλα. Το εισόδημα στα δικαιώματα από τα προϊόντα αυτά ήταν κατά μέσο όρο 150,000 δολάρια ετησίως, ποσό που χρησιμοποιήθηκε για τις δραστηριότητες προλήψεως των δασικών πυρκαγιών.

Στις ΗΠΑ επίσης μια ακόμη προσπάθεια στον τομέα πρόληψης, αλλά και αντιμετώπισης των πυρκαγιών αποτέλεσε η θεσμοθέτηση βραβείων σε άτομα, ομάδες, οργανισμούς ή υπηρεσίες, για την αποδεδειγμένη προσφορά τους στον τομέα αυτόν. Η ανάπτυξη άμιλλας μεταξύ των πολιτών, προσέφερε πολλά στην υπόθεση προστασίας του δάσους. Έτσι, δίνονται χρυσά αγάλματα της καπνισμένης αρκούδας σε οργανισμούς και υπηρεσίες με δραστηριότητες σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο, σε εθνική έκταση και για μεγάλη χρονική περίοδο, ενώ οι ασημένιες καπνισμένες αρκούδες απονέμονται σε πρόσωπα που δραστηριοποιούνται σε εθνικό επίπεδο για μικρότερο χρόνο. Τέλος, για την προσφορά σε πολιτειακό ή γενικά σε τοπικό επίπεδο απονέμεται η χάλκινη αρκούδα.

Ένας άλλος αποτελεσματικός τρόπος στη διάδοση των πληροφοριών για την πρόληψη των πυρκαγιών, που αποδείχθηκε ιδιαίτερα επιτυχημένος στις νοτιοανατολικές ΗΠΑ είναι το «πρόγραμμα επαφών». Η υπηρεσία πρόληψης πυρκαγιών προσλαμβάνει ένα γνωστό άτομο με πολύ κύρος και πειθώ, το οποίο αφού το ενημερώσει και το εκπαιδεύσει καλά, του οργανώνει ένα πρόγραμμα επαφής με τους κατοίκους ευαίσθητων στις φωτιές περιοχών. Το ότι είναι άτομο γνωστό και αποδεκτό, έχει ως αποτέλεσμα οι κάτοικοι να αποδέχονται με ευκολία αυτά που τους συνιστά, διότι το γνωρίζουν και το εμπιστεύονται. Οι επαφές γίνονται με συστηματικά επιλεγμένο ή τυχαίο τρόπο και κάθε οικογένεια ή ομάδα ατόμων μπορεί να τον πλησιάσει αρκετές φορές. Όπου εφαρμόσθηκε το πρόγραμμα, ο αριθμός των πυρκαγιών που οφείλονταν σε ακούσιους εμπρησμούς μειώθηκε σημαντικά.

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΠΡΟΚΑΛΕΣΟΥΜΕ ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ

Δεν είναι πολλά αυτά που πρέπει να γνωρίζει κάποιος, ώστε να μειώσει τις πιθανότητες να γίνει πρόξενος πυρκαγιάς από αμέλεια.

Τα αναμμένα τσιγάρα και σπίρτα, αποτελούν την πρώτη αιτία πρόκλησης πυρκαγιάς από αμέλεια. Η καύτρα του τσιγάρου δημιουργεί θερμοκρασίες μέχρι και 800^ο C. Η θερμοκρασία αυτή είναι ικανή να προκαλέσει εύκολα πυρκαγιά σε ξηρές βελόνες. Σε μια μικρή σχετικά διαδρομή κοντά στη Μασσαλία καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού στα πρανή των δρόμων και του σιδηροδρόμου γύρω στα 12,000-15,000 κατά μέσο όρο ημερησίως πεταμένα αποτσίγαρα. Ακόμη και εάν ο κίνδυνος να προκληθεί πυρκαγιά από ένα αναμμένο αποτσίγαρο είναι μόνο 1^ο /₀₀, ο μεγάλος αριθμός τους αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα πρόκλησης πυρκαγιάς. Πολλές φωτιές θα είχαν αποτραπεί, εάν απλά γίνονταν χρήση του σταχτοδοχείου. Μια απλή κίνηση που είχε προλάβει μία στις 5-7 φωτιές.

Το κάψιμο της καλαμιάς και των κλαδεμένων κλαδιών, αργά την άνοιξη, νωρίς το φθινόπωρο και κυρίως κατά τη θερινή περίοδο, είναι η δεύτερη αιτία πρόκλησης πυρκαγιάς από αμέλεια. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού πολλοί κάτοχοι κήπων επιλέγουν το κάψιμο των καμένων χόρτων. Τα ελαφρά καύσιμα από τα οποία αποτελούνται τα παραπάνω υλικά, δημιουργούν εξαιρετικά επικίνδυνες αιτίες πρόκλησης πυρκαγιάς, σε πολύ μακρινές αποστάσεις από την κύρια εστία. Επειδή οι καύτρες απλώνονται στο χώρο, προκαλούν πολλές αρχικές εστίες, δημιουργώντας έτσι την εντύπωση του εμπρησμού. Το κάψιμο πρέπει να γίνεται μόνο πολύ νωρίς την άνοιξη και πολύ αργά στο τέλος του φθινοπώρου, όταν η δασική βλάστηση είναι πολύ υγρή και η ανάφλεξή της πρακτικά αδύνατη. Και αν το κάψιμο της καλαμιάς και των κλαδιών αποτελούν βασική αγροτική διαδικασία, τα χόρτα του κήπου είναι απαράδεκτο να καίγονται, όταν υπάρχει δάσος σε απόσταση μέχρι και 500μ. Η κομποστοποίηση είναι μια πολύ καλή λύση, διότι παράλληλα με την ασφάλεια εξασφαλίζει και λίπασμα. Πρέπει όμως να μελετηθεί η εφαρμογή της στις ιδιόμορφες μεσογειακές συνθήκες.

Ένα ποσοστό πυρκαγιών από αμέλεια δημιουργούν οι εργαζόμενοι στο δάσος. Παρά το ότι οι υλοτόμοι, οι ρητινοσυλλέκτες, οι μελισσοκόμοι, οι δασοφύλακες, οι θηροφύλακες κ.λπ. είναι εξοικειωμένοι και γνωρίζουν τους κινδύνους, εν τούτοις οι πολλές ώρες περιφοράς τους μέσα στα δάση δημιουργεί αυξημένους κινδύνους πρόκλησης πυρκαγιάς από απροσεξία. Η ανάγκη χρήσης πολλές φορές φωτιάς κυρίως για μαγείρεμα, για ζεστό νερό ή για το άναμμα του τσιγάρου δημιουργεί πραγματικούς κινδύνους, ιδίως όταν η αυξημένη κόπωση πολλές φορές μειώνει την προσοχή. Ειδικά οι μελισσοκόμοι που χρησιμοποιούν τον καπνό για την εργασία τους στις κυψέλες, έχουν προκαλέσει κατά καιρούς πυρκαγιές. Πυρκαγιές δημιουργούν και τα αλυσοπρίονα των υλοτόμων, παρά το ότι είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, ο σπινθήρας μπορεί να σχηματίσει μια μικρή υποβόσκουσα φλόγα, που να εξελιχθεί σε πυρκαγιά μετά από πολύ ώρα, αφού ο υλοτόμος απομακρυνθεί από την περιοχή.

Οι επαγγελματίες ή οι ευκαιριακοί επισκέπτες του δάσους που χρησιμοποιούν οχήματα που προκαλούν σπινθήρες, γίνονται επίσης συχνά αιτία πρόκλησης πυρκαγιών. Αποφύγετε να περιφέρεστε με μοτοσυκλέτες σε δάση, όταν υπάρχουν υψηλές θερμοκρασίες. Οι σπινθήρες της εξάτμισης γίνονται επίσης αίτια πρόκλησης πυρκαγιών. Μετά τη στάθμευση, τα καταλυτικά αυτοκίνητα διατηρούν τον καταλύτη για αρκετή ώρα υπερθερμασμένο, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται κίνδυνοι ανάφλεξης των άγριων χόρτων.

Εφόσον είστε κυνηγός ή εκδρομέας μην κάνετε χρήση φωτιάς, όταν οι θερμοκρασίες είναι πάνω από 30^ο C. Πάρτε μαζί σας έτοιμα τρόφιμα και μην ανάβετε υπαίθριες ψησταριές.

Πυρκαγιές προκαλούνται και από άλλες αιτίες που αφορούν σε διάφορες κρατικές υπηρεσίες. Εμείς ως πολίτες το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να πιέζουμε για αυξημένη προσοχή. Τα σύρματα της ΔΕΗ που περνούν μέσα από δασικές εκτάσεις, οι βολές κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών ασκήσεων και οι σκουπιδότοποι είναι μερικές αιτίες πρόκλησης δασικών πυρκαγιών.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΩΡΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Πολύ συχνά ακούγεται η άποψη, ότι θα πρέπει κατά τη διάρκεια ημερών υψηλού κινδύνου, να απαγορεύεται η είσοδος πολιτών στα δάση. Η πρόταση αυτή παρά το ότι γίνεται καλοπροαίρετα, δεν είναι σωστή. Είναι ανεπίτρεπτο να απαγορεύεται η χρήση των δασών, για αναψυχή σε θερμές ημέρες. Πρέπει όμως να οργανωθούν μέσα στα δάση χώροι αναψυχής. Η συγκέντρωση των πολιτών σε ελεγχόμενους χώρους στους οποίους θα τους παρέχονται όλα τα μέσα για ασφαλή χρήση φωτιάς (υπαίθριες ψησταριές), είναι βέβαιο, ότι μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο πρόκλησης πυρκαγιών από αμέλεια.

Η συνύπαρξη πολλών ατόμων σε συγκεκριμένες περιοχές αυτοελέγχει τους επισκέπτες, όχι μόνο στο χώρο και στον τρόπο που θα ανάψουν τις φωτιές τους, αλλά και μειώνει την ποσότητα εγκαταλειμμένων σκουπιδιών στο δάσος, τα οποία αποτελούν πολύ επικίνδυνη καύσιμη ύλη.

Φυσικά όσο πιο καλά οργανωμένοι είναι αυτοί οι χώροι, τόσο πιο θελκτικοί θα είναι για τους πολίτες, και κατ’ επέκταση, πιο αποδοτικοί. Πρέπει να διαθέτουν χώρους άθλησης, περιπάτων, υγιεινής, παιχνιδιού κ.λπ., ώστε να προτιμώνται από τους επισκέπτες.

Το ίδιο γίνεται και με τις ελεγχόμενες κυνηγητικές περιοχές, όπου κατάλληλα τοποθετημένα πυροφυλάκια ελέγχουν πλήρως τους χώρους δραστηριότητας των κυνηγών.

Τους χώρους αναψυχής μπορεί να επισκέπτονται τα μέλη ειδικών μονάδων αντιμετώπισης πυρκαγιών (δασοπυροσβέστες, δασοκομάντος, κ.λπ.), τα οποία θα έχουν τη δυνατότητα να ενημερώνουν τους επισκέπτες για τα μέτρα προφύλαξης που πρέπει να λαμβάνουν ή να τους ζητούν τη συμμετοχή τους στις περιπολίες, να ψάχνουν για επικίνδυνες καταστάσεις ή να αναπτύσσουν διάφορες δραστηριότητες (ασκήσεις κατάσβεσης).

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΚΚΙΝΗ ΣΗΜΑΙΑ

Στις ελεγχόμενες περιοχές μπορεί να γίνει πολύ ευκολότερα η ενημέρωση των επισκεπτών για «ημέρες αυξημένου κινδύνου έκρηξης πυρκαγιάς». Για το σκοπό αυτό η πολιτεία της Καλιφόρνιας ανέπτυξε το πρόγραμμα «κόκκινη σημαία», το οποίο εκτελείται από τη Δασική Υπηρεσία.

Το πρόγραμμα προβλέπει, ότι σε ημέρες υψηλού κινδύνου, την εμφάνιση μιας τριγωνικής κόκκινης σημαίας, σε όλα τα μηχανικά μέσα (αυτοκίνητο, μοτοποδήλατα, πυροσβεστικά οχήματα της υπηρεσίας) και σε όλους τους πυροσβεστικούς σταθμούς και τις εισόδους των χώρων αναψυχής. Το ραδιόφωνο, η τηλεόραση και οι εφημερίδες συμβουλεύουν το κοινό, ότι το πρόγραμμα κόκκινη σημαία βρίσκεται σε ισχύ.

Επιπλέον η Δασική Υπηρεσία μπορεί να απαγορεύσει τη χρήση μερικών τύπων μηχανημάτων (αλυσοπρίονα, συγκολλητικά μετάλλων), καθώς και τη χρήση οποιασδήποτε φωτιάς μέσα στο δάσος. Όταν οι συνθήκες βελτιωθούν, η κόκκινη σημαία απομακρύνεται και οι δραστηριότητες επανέρχονται στον κανονικό ρυθμό.

Εθελοντές μεμονωμένοι και σε ομάδες βοηθούν τις δασικές υπηρεσίες ενημερώνοντας τους επισκέπτες, αλλά και τους κατοίκους δασικών και αγροτικών περιοχών, για την εφαρμογή του προγράμματος κόκκινη σημαία. Οι εθελοντές αυτοί αναγνωρίζονται από τις τριγωνικές κόκκινες σημαίες, που έχουν ανυψωμένες στα αυτοκίνητά τους.

Πηγή: Μαθαίνοντας να ζούμε με τις Δασικές Πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδης

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ (Μέρος Ι)

ΓΕΝΙΚΑ

Στη χώρα μας το πρόβλημα της αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών, έχει τεθεί από την αρχή σε λάθος δρόμο. Στηρίχθηκε στη φιλοσοφία κυρίως της ανάπτυξης των δυνάμεων και των μέσων καταστολής. Παρόλη την καλή διάθεση όλων των εμπλεκομένων, τα αποτελέσματα που καταγράφουμε κάθε καλοκαίρι είναι απογοητευτικά.

Έχει επικρατήσει η μονολιθική άποψη, ότι μόνο με την αύξηση και τη βελτίωση του εξοπλισμού και του προσωπικού των δασοπυροσβεστικών υπηρεσιών, το φαινόμενο των δασικών πυρκαγιών και των ζημιών που προκαλούν θα περιορισθεί.

Παρά το ότι οι σχεδιασμοί και οι προγραμματισμοί γίνονται με μεγάλη προσοχή, υπάρχουν αρκετές ημέρες του χρόνου, που οι καιρικές συνθήκες είναι τέτοιες, ώστε και η καλύτερη οργανωμένη δασοπυροσβεστική υπηρεσία να μην μπορεί να σταματήσει την εξάπλωση μιας φωτιάς, εφόσον αυτή ξεκίνησε από τυχαίο γεγονός.

Σε πολλές χώρες η προσπάθεια των δασοπυροσβεστικών υπηρεσιών έχει στραφεί κυρίως στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών. Δηλαδή αυξάνουν την πιθανότητα, να μην ανάψει η φωτιά και όχι αφού ανάψει, πώς να τη σβήσουν. Διότι από τη στιγμή που θα ανάψει η φωτιά, υπάρχουν εκατοντάδες παράγοντες, που θα επηρεάσουν την εξέλιξή της (χρόνος εντοπισμού, χρόνος πρώτης προσβολής, ανάγλυφο, είδος καύσιμης ύλης, διαθέσιμο προσωπικό και μέσα και πολλοί άλλοι). Αρκεί μόνο ένας από τους παράγοντες αυτούς, να είναι αρνητικός, ώστε όλη η προσπάθεια να αποτύχει.

Γιατί όμως στη χώρα μας δεν υπάρχει σαφής και οργανωμένη προσπάθεια, για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών; Γιατί αυτό που για άλλες πυρόπληκτες χώρες αποτελεί το Α και το Ω της πολιτικής αντιμετώπισης του προβλήματος των δασικών πυρκαγιών, στη χώρα μας είναι τελείως άγνωστο;

Η πιο αξιόπιστη απάντηση είναι, ότι σχεδόν όλοι όσοι ασχολήθηκαν κατά καιρούς σε κεντρικό επίπεδο με το θέμα των δασικών πυρκαγιών, δέχθηκαν a priori¹ ότι τις φωτιές τις προκαλούν εκούσιοι εμπρηστές, κι επομένως αφού είναι μη ελεγχόμενοι, κάθε προσπάθεια μείωσης των επεισοδίων θεωρείται αναποτελεσματική. Έτσι ο όρος πρόληψη περιορίσθηκε σε αποσπασματικές ενέργειες κυρίως ορισμένων περιφερειακών Δασικών Υπηρεσιών, και αφορούν σε μέτρα μείωσης της καύσιμης βιομάζας, τη διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών, την οργάνωση πυροφυλακίων ή τη δημιουργία ομβροδεξαμενών, την οργάνωση των δασοπυροσβεστικών δυνάμεων κ.λπ.. Στα σχέδια πρόληψης των δασικών πυρκαγιών ο άνθρωπος ως ακούσιος εμπρηστής δε συμπεριλήφθηκε σχεδόν ποτέ.

Στην πραγματικότητα τα μέτρα αυτά δεν αποτελούν πρόληψη, αλλά απλά μείωση της δυνατότητας επέκτασης μιας φωτιάς, μετά το άναμμά της. Διότι η αντιπυρική ζώνη, το πυροφυλάκιο, το μονοβέργισμα των θάμνων, οι ομβροδεξαμενές, τα υδροστόμια δεν προλαμβάνουν την εκδήλωση μιας φωτιάς, παρά μόνο υπό ορισμένες συνθήκες μπορεί να βοηθήσουν στον έγκαιρο έλεγχό της. Φυσικά εάν τα μέτρα αυτά αποτελούν την πρόληψη, τότε τα θεωρούμενα καλύτερα προστατευμένα περιαστικά δάση, δε θα έπρεπε να καίγονται.

Πρόληψη δασικής πυρκαγιάς σημαίνει πρόληψη της πρώτης φλόγας. Η πραγματική γενεσιουργός αιτία κάθε δασικής πυρκαγιάς, μικρής ή μεγάλης, είναι το άναμμα ενός σπίρτου. Αν αυτό δεν ανάψει, δε θα υπάρξει και πυρκαγιά.

Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος, για να μην ανάψει το σπίρτο, είναι η ουσιαστική ενημέρωση των πολιτών. Οι πυρκαγιές που προκαλούνται από αμέλεια, εκτιμάται ότι ξεπερνούν σήμερα το 75-80%. Πολλοί από τους καλόπιστους χρήστες του δάσους, είναι ήδη εμπρηστές ή υποψήφιοι εμπρηστές, χωρίς να το γνωρίζουν. Η κακή πληροφόρηση των τελευταίων χρόνων οδήγησε την Ελληνική κοινωνία σε έναν επικίνδυνο εφησυχασμό, αφού όλοι έχουν πεισθεί, ότι για να κάψεις το δάσος, πρέπει να είσαι επαγγελματίας εμπρηστής.

Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά, για να δούμε πώς φθάσαμε μέχρι εδώ, ώστε να μπορέσουμε να σχεδιάσουμε ένα αξιόπιστο μηχανισμό ουσιαστικής πρόληψης των δασικών πυρκαγιών.

ΠΩΣ ΕΝΗΜΕΡΩΝΕΤΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ;

Οι δασικές πυρκαγιές άρχισαν να παρουσιάζονται ως σοβαρό οικολογικό πρόβλημα, από τότε που μπήκε στη ζωή μας η τηλεόραση. Μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του 1970, οι δασικές πυρκαγιές απασχολούσαν μόνο τις τοπικές κοινωνίες και ποτέ δεν αποτέλεσαν εθνική είδηση. Η κατάσταση άλλαξε το καλοκαίρι του 1981, όταν η φωτιά σε μια επίδειξη απίστευτης θρασύτητας χτύπησε τα Βόρεια Προάστια, στην καρδιά της Αθήνας.

Από τη στιγμή που η εικόνα εισέβαλε στο σπίτι μας και οι περιγραφές των γεγονότων ακολούθησαν τη δραματική υπερβολή και των υπολοίπων ειδήσεων, οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν το συνηθέστερο θερινό θέμα. Όταν τα κανάλια αυξήθηκαν με την είσοδο της ιδιωτικής τηλεόρασης, οι εικόνες στάχτης και καταστροφής και οι δραματικές περιγραφές των ρεπόρτερ, τροφοδότησαν τη φαντασία μας με σενάρια συντέλειας του κόσμου.

Το πρόβλημα έγινε πιο κοντινό, όταν πολλοί κάτοικοι των αστικών κέντρων μετακόμισαν στις περιαστικές δασικές εκτάσεις και οι φλόγες εκτός από τα δένδρα, έβρισκαν στο δρόμο τους όλο και περισσότερα σπίτια. Οι καμένες περιουσίες, η απελπισία των παθόντων, οι μαύροι κορμοί των δένδρων, έδωσαν, όχι άδικα, σε ένα συνηθισμένο φυσικό φαινόμενο ηλικίας χιλιάδων χρόνων, διαστάσεις εθνικής καταστροφής.

Ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός, παρουσιαζόταν από τα Μ.Μ.Ε. τελείως ανεπαρκής, για να σταματήσει την υποτιθέμενη επερχόμενη ερημοποίηση της χώρας. Και έτσι άρχισε ο μύθος των εμπρηστών. Οι δασοπυροσβεστικές υπηρεσίες και γενικά η κρατική μηχανή βρέθηκε σε θέση άμυνας. Έπρεπε να δώσουν σαφείς εξηγήσεις σε έναν πανικόβλητο λαό, γιατί δε μπορούν να ελέγξουν τις πυρκαγιές. Και αντί να εφαρμόσουν μια επιθετική πολιτική ενημέρωσης για τα πραγματικά αίτια των δασικών πυρκαγιών και για την αντικειμενική αδυναμία των ανθρώπων σε ολόκληρο τον πλανήτη να ελέγξουν αυτό το φυσικό φαινόμενο, άρχισαν να ψελλίζουν δικαιολογίες, από τις οποίες πιο πειστική και πιο αποδεκτή φάνηκε να είναι αυτή των δόλιων εμπρηστών. Η αποδοχή της εξήγησης ήταν απόλυτα δικαιολογημένη. Εκούσιοι εμπρηστές πράγματι υπήρχαν σε όλες τις εποχές. Ήταν παλιότερα οι βοσκοί και τα τελευταία χρόνια αυτοί που εκμεταλλευόμενοι την αδυναμία των νόμων, την απουσία κτηματολογίου και την κρατική ανοχή, εμπορεύτηκαν παράνομα χιλιάδες στρέμματα καμένων εκτάσεων που δεν τους ανήκε.

Στις δύο τελευταίες δεκαετίες ακόμη και οι πυρκαγιές που ξεκινούσαν από σκουπιδότοπο, καταλογίζονταν ως έργο αδίστακτων εμπρηστών. Δεν άργησε να παρουσιαστεί ένα εθνικό παραλήρημα αναθεματισμού με αποδέκτες, ολόκληρες κοινωνικές ομάδες που θεωρούνταν ύποπτες εμπρησμού. Αρκεί να είχε κάποιος την ατυχία να του δώσει το ίδιο το κράτος γη κοντά σε δάσος, για να θεωρηθεί και να στιγματισθεί ως ύποπτος εμπρησμού. Οι νόμιμοι ιδιοκτήτες κτημάτων, που παραχωρήθηκαν πριν δεκάδες χρόνια, κοντά στο Σέιχ-Σου, δέχθηκαν λεκτικές επιθέσεις και προπηλακισμούς, διότι θεωρήθηκαν όλοι ανεξαιρέτως ότι είχαν ευθύνη για την πυρκαγιά του δάσους.

Υπήρχε και εξακολουθεί ακόμη να υπάρχει τόση υπερβολή, που σύντομα ολόκληρη η κοινωνία πίστεψε, ότι για να βάλεις φωτιά σε ένα δάσος, θα πρέπει να έχεις ιδιαίτερες γνώσεις και ειδικούς εμπρηστικούς μηχανισμούς υψηλής τεχνολογίας. Θα πρέπει να γνωρίζεις την τοπογραφία της περιοχής, το είδος της βλάστησης, τις καιρικές συνθήκες των επόμενων ωρών.

Τόσο πολύ πεισθήκαμε για την ύπαρξη των οργανωμένων κυκλωμάτων, που οι αντιδράσεις φθάνουν μέχρι και σε επικίνδυνες υπερβολές. Έτσι ηγούμενος μεγάλου μοναστηριού δήλωνε, ότι εάν αντιληφθεί εμπρηστή δάσους, θα τον έπνιγε με τα ίδια του τα χέρια. Φυσικά και δεν το εννοούσε, όμως δείχνει το βαθμό που η λανθασμένη πληροφόρηση πέρασε μέσα μας. Δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι αξίζει η απώλεια δασοπυροσβεστών προκειμένου να διασωθούν κάποια δένδρα, αδικώντας τη γενναιότητα και τη θυσία των τελευταίων σύγχρονων ηρώων μας. Μερικοί πάλι υποστηρίζουν στα σοβαρά, ότι υπάρχει ευθεία σχέση μεταξύ χρονιάς εκλογών και έξαρσης των πυρκαγιών. Σε μια δημοκρατική χώρα, όπου οι βουλευτικές και οι δημοτικές εκλογές, με αυτές για την ευρωβουλή γίγονται σχεδόν κάθε χρόνο, βρέθηκε τρόπος να γίνει ένας επικίνδυνος συσχετισμός, χωρίς κανείς να μπει στον κόπο, να δει ότι, όταν έχουμε στην Ελλάδα έξαρση των πυρκαγιών, έχουν και οι υπόλοιπες μεσογειακές χώρες, αφού οι αυξομειώσεις του φαινομένου εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα καιρικά φαινόμενα ολόκληρης της Μεσογειακής Λεκάνης.

Μπροστά στην επικίνδυνη υπερβολή, το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών της Θεσσαλονίκης, εξέδωσε σειρά δελτίων τύπου, που ζητούσε να επικρατήσει ψυχραιμία και ότι η έξαρση των δασικών πυρκαγιών οφείλεται στον εφησυχασμό και τη μειωμένη προσοχή όλων μας όταν χρησιμοποιούμε τη φωτιά, σε ημέρες υψηλού κινδύνου. Στα δελτία αυτά επισημάνθηκε ο διαφαινόμενος κίνδυνος δημιουργίας νέας ομάδας εμπρηστών. Η υπερβολή στις αντιδράσεις, εξωθεί αντικοινωνικά ή ψυχοπαθολογικά άτομα, να προσπαθήσουν να προκαλέσουν την κοινωνία εκεί που φαίνεται ότι πονά, δηλαδή στον εμπρησμό των δασών. Η πρόβλεψη αποδείχθηκε σωστή. Τα τελευταία χρόνια έχουν εντοπισθεί ψυχικά διαταραγμένα άτομα, να προκαλούν εκούσιους εμπρησμούς, με μόνο λόγο να προκαλέσουν την κοινή γνώμη.

Κάπως έτσι φθάσαμε στον εφησυχασμό. Πεισθήκαμε ότι, αφού δεν επιθυμούμε να προκαλέσουμε πυρκαγιά, δεν υπάρχει τρόπος να το κάνουμε. Το τσιγάρο πετιέται από το παράθυρο του αυτοκινήτου, τα χόρτα καίγονται στους κήπους, οι ψησταριές ανάβουν μέσα στα δάση ακόμη και όταν οι θερμοκρασίες είναι υψηλότερες από τους 35^ο C και οι άνεμοι ισχυρότεροι από 7 μποφόρ.

Στην πραγματικότητα κάναμε ένα πισωγύρισμα πολλών χρόνων. Οι παλιότερες γενιές, μεγαλωμένες κοντά σε δάση ήξεραν την ευφλεκτικότητά τους και πρόσεχαν τη χρήση της φωτιάς κατά τους θερινούς μήνες.

Έτσι, επαναλαμβάνουμε ότι η έλλειψη σωστής πληροφόρησης οδήγησε στο κύμα των μεγάλων πυρκαγιών των τελευταίων χρόνων.

ΠΩΣ ΘΑ ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙ Ο ΠΟΛΙΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΤΙΚΑ;

Κατ’ αρχήν η ενημέρωση θα πρέπει να γίνει με κεντρικό σχεδιασμό. Το θέμα είναι πολύ σοβαρό για να αφήνεται στην ευχέρεια περιφερειακών υπηρεσιών ή σε μεμονωμένα άτομα, όσο άξια και αν είναι αυτά.

Την οργάνωση μιας κεντρικής πολιτικής ολοκληρωμένης και έγκυρης ενημέρωσης θα πρέπει να την αναλάβει ομάδα επιστημόνων και τεχνικών πολλών ειδικοτήτων, η οποία να αποτελείται από άτομα που γνωρίζουν το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών. Ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, δασολόγοι, βιολόγοι, πυροσβέστες, εκπαιδευτικοί, γιατροί, επικοινωνιολόγοι, διαφημιστές, γραφίστες, καλλιτέχνες είναι μερικές ειδικότητες, που πρέπει να εμπλακούν στο σχεδιασμό και την υλοποίησή της.

Το πρόγραμμα της ενημέρωσης πρέπει να είναι πολυεστιακό. Πρέπει να στοχεύει να εκπαιδεύσει όλους τους Έλληνες, κάθε ηλικίας, να μάθουν να ζουν με ασφάλεια σε ένα εύφλεκτο περιβάλλον, χωρίς να φοβούνται τις φωτιές και κυρίως χωρίς να τις προκαλούν. Επίσης πρέπει να είναι ευέλικτο και να έχει τη δυνατότητα να απορροφά και να διαχέει συνεχώς τις γνώσεις που αποκτούνται από τη διεθνή έρευνα και εμπειρία.

Πρέπει να υπάρχει ποικιλότητα έκφρασης. Η ίδια πληροφόρηση να μεταφέρεται με άλλα λόγια στα παιδιά και με άλλα στους ενήλικες. Να έχει άλλη αισθητική, όταν αφορά σε πινακίδες ή μπροσούρες, και άλλη όταν αφορά σε κινηματογραφικά φιλμ. Να έχει άλλη διάσταση για κατοίκους των πόλεων και των πεδινών περιοχών και άλλη για τους κατοίκους των ορεινών περιοχών. Κυρίως όμως να σέβεται το δέκτη και να μην προσβάλλει τη νοημοσύνη του. Δε χρειάζεται σε ενήλικες να αναφερθούν οι ωφέλειες και η ομορφιά του δάσους, αλλά τι θα πρέπει να προσέξει, για να μην καταστρέψει αυτή την ομορφιά.

Σήμερα ολόκληρη η ελληνική κοινωνία αγαπά πραγματικά τη φύση και ιδιαίτερα τα δάση μας. Αυτοί που έχουν λόγους να τα προστατέψουν είναι πια πολύ περισσότεροι κι αυτό πρέπει να το εκμεταλλευθούν οι σχεδιαστές της ενημέρωσης.

Ένας άλλος σκοπός της πληροφόρησης είναι, να διεγείρει τη συνεργασία όλων των φορέων προστασίας, των εθελοντικών ομάδων και του κοινού.

Η σωστή αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών ξεκινά από την ενημέρωση των πολιτών, και μάλιστα όταν αρχίζει από τις μικρότερες ηλικίες, γίνεται ακόμη πιο αποτελεσματική.

Η ανάπτυξη φιλοδασικών συναισθημάτων και κλίματος προστασίας των δασών, έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία εθελοντικών ομάδων (σύλλογοι, σχολεία, εργαζόμενοι, πρόσκοποι κ.λπ.), οι οποίες αναλαμβάνουν με τη σειρά τους, να διαπαιδαγωγήσουν το κοινό, αλλά και να προστατέψουν άμεσα το δάσος με περιπολίες και περιφρουρήσεις.

~

1. A priori: (λατ.) εκ των προτέρων· φιλοσοφ. όρος για να δηλώσει το από πριν δεδομένο, που δεν στηρίζεται στην εμπειρία: οι φυσικές επιστήμες δεν στηρίζονται σε a priori αλήθειες αλλά στην παρατήρηση | παρά τα διδάγματα της εμπειρίας: δεν είναι σωστό να δεχόμαστε a priori πολιτικές θέσεις και απόψεις.

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ (Μέρος ΙΙ)

Πηγή: Μαθαίνοντας να ζούμε με τις Δασικές Πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδη

ΠΟΙΟΣ

Αυτά που κάνουμε στα δάση του πλανήτη είναι μια ανάκλαση αυτών που κάνουμε στον εαυτό μας, αλλά και αυτών που κάνουμε στους άλλους.

Mohandas Gandhi

ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΨΕΙ ΤΑ ΔΑΣΗ ΜΑΣ;

ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΨΕΙ ΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΜΑΣ ΘΡΕΦΕΙ;

ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΨΕΙ ΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ;

ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΜΑΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΨΕΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΜΑΣ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ;

Δεν ήρθα σαν ξένος

Σε δύσκολες στιγμές, όπως αυτή που περνάει η Ελλάδα τώρα, θέλουμε πράξεις, πράξεις, πράξεις.
Όπως αυτή για το άλσος Βεΐκου.

Και όπως την πρωτοβουλία ομάδας οικοδόμων αραβικής καταγωγής και άλλων εργαζομένων, που αναλαμβάνουν να χτίσουν κτίρια που καταστράφηκαν. «Επειτα από αυτή την εθνική τραγωδία είναι η μόνη προσφορά που μπορούμε να κάνουμε προς τη δεύτερη πατρίδα μας», δήλωσε ο εκπρόσωπος αυτής της ομάδας, Αλέξανδρος Αμπουλάιλα.

Έχουμε πολλά ακόμη να προστατέψουμε. Είμαστε ενεργοί πολίτες. Το κράτος είμαστε εμείς. Ένα κράτος που λείπει. Αυτό είμαστε εμείς.


Συνήθως όταν οι άνθρωποι είναι στεναχωρημένοι δεν κάνουν τίποτα. Απλώς κλαίγονται για την κατάστασή τους. Όταν όμως είναι οργισμένοι, φέρνουν την αλλαγή.

Malcolm X

Δες και :


Μετά από πέντε χρόνια η ανάκαμψη των καλλιεργειών στις πυρόπληκτες περιοχές

Συλλάβετε τις κάφτρες, τον Αίολο και τον Αύγουστο...

Πέμπτη βίλα αφιερωμένη στον Κ. Καραμανλή και τον Γ. Παπανδρέου

Μια Πράσινη Μούτζα για την ΜΕΤΕΩΡΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Βιώνουμε ελευθερία ή ζυγό ασήκωτο;


Μια συγκλονιστική μαρτυρία

Φοβού την οργή του υπομονετικού ανθρώπου.

John Dryden

Η αναγκαιότητα δημιουργίας ενιαίας κεντρικής πολιτικής στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών

I love her, I love her not...


Η αναγκαιότητα δημιουργίας ενιαίας κεντρικής πολιτικής
στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών

Παύλος Ν. Κωνσταντινίδης.
Ερευνητής ΕΘΙΑΓΕ. 57006 Λουτρά Θέρμης
Ανακοίνωση που πραγματοποιήθηκε στο «Συνέδριο του Υπουργείου Γεωργίας (Γεν. Δ/νση Ανάπτυξης και Προστασίας Δασών & Φυσ. Περιβάλλοντος) «‘Πρόληψη των δασικών πυρκαγιών» Μυτιλήνη 23 & 24 -10-2003.

Γενικά

Πρώτα από όλα θα ήθελα να ευχαριστήσω τους οργανωτές του συνεδρίου και ιδιαίτερα το τμήμα Δασικών Εφαρμογών της Γενικής Διεύθυνσης Ανάπτυξης και Προστασίας Δασών & Φυσικών Πόρων για την τιμή που μου έκαναν, καλώντας με να αναπτύξω τις απόψεις μου, σε μια τόσο σημαντική συνάντηση.

Ο προληπτικός σχεδιασμός στην αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών, αφορά όπως είναι φυσικό όλες τις ενέργειες που γίνονται εκ των προτέρων για να αντιμετωπισθεί το φαινόμενο και έχει να κάνει με το σύνολο της οργάνωσης του αντιπυρικού αγώνα. Η εισήγηση όπως φαίνεται και από τον τίτλο της αφορά μόνο την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών όπως αυτή εννοιολογικά αφορά τις ευθύνες και τις υποχρεώσεις της Δασικής Υπηρεσίας.

Το θέμα της οργάνωσης του προληπτικού σχεδιασμού και της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών έχει απασχολήσει το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών της Θεσσαλονίκης εδώ και πολλά χρόνια. Το ξεκίνημα έγινε με τη δημιουργία του Εργαστηρίου Δασικών Πυρκαγιών, το οποίο διηύθυνα και στο οποίο πραγματοποιήθηκαν πολλά και σημαντικά ερευνητικά προγράμματα που έχουν σχέση με τις δασικές πυρκαγιές, όπως το πρόγραμμα Science for Stability του ΝΑΤΟ, ο EFAISTUS, ο ΑΘΩΣ, το πρόγραμμα για την μεταπυρική διαχείριση του Σέιχ Σου, ενώ τώρα ξεκινά ένα πολύ φιλόδοξο πρόγραμμα εφαρμογής επίγειων και εναέριων μεθόδων τηλεματικών μεθόδων ανίχνευσης των δασικών πυρκαγιών το ΣΙΘΩΝ.

Ο προβληματισμός που θέσαμε από την αρχή στο θέμα της αποτελεσματικής αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών είναι να καθορίσουμε τι πραγματικά σημαίνει πρόληψη των δασικών πυρκαγιών και ποιος μπορεί να καθορίσει τις έννοιες και τις αναγκαιότητές της; Για παράδειγμα αποτελεί την ουσία της πρόληψης η δημιουργία δικτύων παρατηρητηρίων, ομβροδεξαμενών, υδροστομίων ή αντιπυρικών ζωνών ή πρόληψη σημαίνει να μην ανάψει το σπίρτο που θα προκαλέσει την πυρκαγιά; Και αν όλα τα παραπάνω εντάσσονται στην πρόληψη πώς και από ποιον αξιολογούνται, ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη απόδοση και κυρίως Εθνική αξιοπιστία για την αποτελεσματικότητα της προσπάθειας;

Επικρατούσα κατάσταση στο σχεδιασμό πρόληψης των δασικών πυρκαγιών.

Για να μπορέσουμε να πλησιάσουμε με επιστημονικό και αντικειμενικό τρόπο την αλήθεια, ώστε να κάνουμε ως Επιστημονικό Ίδρυμα ορθές και αποδοτικές προτάσεις, καταγράψαμε την επικρατούσα κατάσταση.

Στη χώρα μας το πρόβλημα της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών μέχρι και σήμερα στηρίζεται στη φιλοσοφία, κυρίως της μείωσης της καύσιμης ύλης και τη δημιουργία περισσότερων εμποδίων στη φωτιά, όταν αυτή εκδηλωθεί, στην οργάνωση εκ των προτέρων των μέσων και των δυνάμεων καταστολής και στη μείωση του χρόνου επισήμανσης και πρώτης προσβολής. Παρόλη την καλή διάθεση και την τεράστια προσπάθεια των εμπλεκομένων υπηρεσιών τα αποτελέσματα δεν είναι καθόλου ικανοποιητικά. Και ας μην ξεγελάσει κανέναν η ύφεση των τελευταίων τριών χρόνων. Είναι η συνηθισμένη ύφεση που ακολουθεί τις χρονιές με μεγάλες πυρκαγιές. Στα δάση μας ξανασυγκεντρώνονται κάθε χρόνο τεράστιες ποσότητες καύσιμης ύλης (ξύλα, ρητίνες, αιθέρια έλαια κ.λ.π.), που θα πρέπει να μας κάνει ακόμη περισσότερο ανήσυχους. Παρά τους προσεχτικούς σχεδιασμούς και τους προγραμματισμούς θα υπάρχουν πάντα αρκετές ημέρες του χρόνου, που οι καιρικές συνθήκες θα είναι τέτοιες, ώστε ούτε και οι πλέον προηγμένες τεχνολογικά δασοπυροσβεστικές υπηρεσίες να μπορούν να τις ελέγξουν (συμβαίνει στην μεσογειακή κλιματική ζώνη της Αμερικής της Αυστραλίας κ.λ.π.). Από τη στιγμή που θα ξεσπάσει η φωτιά ο έλεγχος της εξαρτάται από δεκάδες παράγοντες που θα επηρεάσουν την εξέλιξή της (χρόνος εντοπισμού, χρόνος πρώτης προσβολής, προσβασιμότητα, ανάγλυφο, διαθέσιμο νερό, είδος καύσιμης ύλης, διαθέσιμο προσωπικό κ.λ.π.).

Στη χώρα μας όσοι ασχολήθηκαν μέχρι τώρα με την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών, δέχθηκαν a priori ότι τις φωτιές τις προκαλούν εκούσιοι εμπρηστές και επομένως αφού είναι μη ελεγχόμενοι, κάθε προσπάθεια μείωσης των επεισοδίων θεωρείται αναποτελεσματική. Έτσι ο όρος πρόληψη περιορίσθηκε σε αποσπασματικές ενέργειες κυρίως των περιφερειακών Δασικών Υπηρεσιών και αφορούν διαχειριστικά μέτρα, όπως απομάκρυνση του υπορόφου, αραιώσεις, εμπλουτισμό των δασών με δύσφλεκτα είδη ή γίνονται διάφορες κατασκευές, όπως διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών, βελτίωση των δρόμων προσπέλασης, δημιουργία ομβροδεξαμενών, πυροφυλακίων κ.λ.π. Στα σχέδια πρόληψης των δασικών πυρκαγιών ο άνθρωπος ως ακούσιος εμπρηστής δεν συμπεριλήφθηκε σχεδόν ποτέ.

Ακόμη όμως και σε αυτά τα αποσπασματικά μέτρα, ο βαθμός ενεργειών προς αυτή την κατεύθυνση και η αποτελεσματικότητά τους, είναι απόλυτα συνδεδεμένος με την ικανότητα, το μεράκι, τις γνώσεις, τα μέσα και τις πιστώσεις που διαθέτουν οι επιφορτισμένοι υπάλληλοι των διαφόρων περιφερειακών δασαρχείων. Τα πάντα εξαρτώνται από την απόδοση μιας Υπηρεσίας που ενώ πραγματοποίησε θαύματα, διατηρώντας σε μεγάλο βαθμό τα δάση, κατά τη διάρκεια δύο παγκοσμίων πολέμων, εμφυλίων σπαραγμών και της σύγχρονη επέλασης των καταπατητών, εν τούτοις απαξιώθηκε από το κράτος και τους πολίτες του, θεωρήθηκε υπαίτιο για την ανθρώπινη αδυναμία ελέγχου των φυσικών φαινόμενων, δεν προστατεύθηκε από τα Πανεπιστημιακά και τα Ερευνητικά Ιδρύματα και τελικά οδηγήθηκε στο σημερινό μαρασμό και την κούραση που προκαλεί η απογοήτευση, της μη αναγνώρισης και της άδικης συμπεριφοράς.

Ένα άλλο πρόβλημα στους σχεδιασμούς πρόληψης είναι η ουσιαστική απώλεια συσσωρευμένης εμπειρίας. Το χρονικό κενό που δημιούργησε η καθυστέρηση κάλυψης με αναγκαίο προσωπικό των δασαρχείων, προκάλεσε ένα μεγάλο χάσμα μεταλαμπάδευσης γνώσης και εμπειρίας από τους παλιότερους προς τους νεώτερους. Έτσι τον όποιο σχεδιασμό της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών καλούνται να υλοποιήσουν από τη μια οι έμπειροι, αλλά ουσιαστικά αποστρατευμένοι δασολόγοι που υποχρεώθηκαν να αναλώσουν την καριέρα τους όχι στη διαχείριση, αλλά στην αστυνόμευση των δασών και από την άλλη οι άπειροι νέοι συνάδελφοι, που προσελήφθησαν πρόσφατα και που μπορεί να έχουν μεράκι, αλλά στερούνται της εμπειρίας.

Το χειρότερο όλων είναι ότι ακόμη και έτσι οι σχεδιασμοί γίνονται κάτω από τρομακτικές πιέσεις της κοινής γνώμης, η οποία ενημερώνεται για τα θέματα των δασικών πυρκαγιών, όχι από το επίσημο κράτος, αλλά από τα διάφορα ΜΜΕ. Είναι εύκολο να διαπιστώσει κάποιος ότι σε μια πυρόπληκτη χώρα όπως η δική μας δεν υπάρχει σχεδιασμός επιστημονικής ενημέρωσης των πολιτών σε θέματα πρόληψης, καταστολής των δασικών πυρκαγιών, ούτε και ενημέρωση για τις ανάγκες της μεταπυρικής διαχείρισης των καμένων δασικών εκτάσεων. Η μεταφορά γνώσης γίνεται από τους αργόσχολους αδαείς μόνιμους επισκέπτες των παραθύρων των ειδήσεων που μας ταλαιπωρούν μόνιμα και επί παντός επιστητού από τα παράθυρα των καναλιών. Η παραπληροφόρηση οδήγησε στην επικρατούσα αντίληψη ότι πίσω από κάθε φωτιά βρίσκεται και ένας κακόβουλος εμπρηστής. Οι πυρκαγιές της Αττικής οφείλονται σε καταπατητές, οι φωτιές των αιγαιοπελαγίτικων νησιών σε πράκτορες άλλων χωρών που επιβουλεύονται τον τουρισμό μας, οι πυρκαγιές των παραλιακών δασών μας σε αποσταθεροποιητές της πολιτικής μας ζωής κ.λ.π. Και η ιδέα αυτή πέρασε σήμερα σε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία, βολεύοντας το Δήμαρχο διότι απαλλάσσεται η χωματερή του, τις δασοπυροσβεστικές υπηρεσίες για την φαινομενικά χαμηλή απόδοσή τους, τις κυβερνήσεις για τις μειωμένες πιστώσεις κ.ο.κ.

Κανείς δεν μπορεί να ισχυρισθεί, ότι δεν υπάρχουν εκούσιοι εμπρηστές. Όμως η διαρκής επίκληση τους δημιούργησε μεγάλα προβλήματα και συνετέλεσε στην κατακόρυφη αύξηση των δασικών πυρκαγιών από αμέλεια. Σήμερα και ο τελευταίος πολίτης είναι πεπεισμένος ότι εφόσον ο ίδιος δεν έχει πρόθεση να κάψει το δάσος, δεν έχει και τον τρόπο να το κάνει. Όλοι μας πιστεύουμε ότι για να προκαλέσεις πυρκαγιά, πρέπει να είσαι επαγγελματίας εμπρηστής. Πρέπει να γνωρίζεις το είδος της καύσιμης ύλης και την τοπογραφία, να έχεις την πρόγνωση του καιρού και να διαθέτεις υπερσύγχρονους εμπρηστικούς μηχανισμούς. Έτσι σήμερα μετατραπήκαμε στην εφησυχάζουσα κοινωνία που δεν προσέχει ούτε που πετά το αναμμένο τσιγάρο. Μπορεί κάποιος να καίει τα χόρτα στην αυλή του σπιτιού του, σε ημέρες υψηλού κινδύνου, χωρίς κανείς να του κάνει παρατήρηση, αλλά να θεωρηθεί και να κατηγορηθεί ως ύποπτος εμπρησμού επειδή κάποτε η πολιτεία του έδωσε τίτλους κυριότητας σε εκτάσεις που σήμερα αποτελούν τμήματα περιαστικών δασών.

Πρόληψη του ξεκινήματος της φωτιάς.

Στην πραγματικότητα τα διαχειριστικά μέτρα και οι διάφορες κατασκευές από μόνα τους δεν αποτελούν πρόληψη, αλλά απλά μειώνουν την ταχύτητα επέκτασης της φωτιάς, μετά το άναμμά της. Εάν αυτά τα μέτρα αποτελούσαν πρόληψη, τότε τα πολύ καλά προστατευμένα επώνυμα περιαστικά δάση δεν θα έπρεπε να καίγονται, τουλάχιστον τόσο συχνά.

Σήμερα σε πολλές πυρόπληκτες χώρες το βάρος των σχεδιασμών της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών εστιάζεται κυρίως στην προσπάθεια να μην ανάψει το σπίρτο και δίνουν μεγάλη έμφαση της προσπάθειας πρόληψης προς αυτή την κατεύθυνση. Το άναμμα του σπίρτου γίνεται από τον άνθρωπο και στόχος της προσπάθειάς τους είναι η ενημέρωση των πολιτών σε θέματα που έχουν σχέση με τους ακούσιους εμπρησμούς.

Είναι αλήθεια ότι και στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια έγιναν ορισμένες προσπάθειες από διάφορες υπηρεσίες για ενημέρωση των πολιτών σε θέματα πρόληψης δασικών πυρκαγιών. Όμως η αποσπασματική ενημέρωση των διαφόρων υπουργείων τις περισσότερες φορές έφερε μόνο σύγχυση και μερικές φορές και εκνευρισμό. Για παράδειγμα όταν το 2000 η Ελλάδα καίγονταν από άκρη σε άκρη στα κανάλια της τηλεόρασης έπαιζαν σποτάκια που ενημέρωναν απελπισμένους πολίτες που έχασαν τις περιουσίες τους στις φλόγες, πόσους υπολογιστές ή πόσα οχήματα διαθέτει η Πυροσβεστική Υπηρεσία και πόσο καλά εκπαιδεύεται το προσωπικό της. Στη συνέχεια βγήκαν σποτάκια που παρότρυναν τον κόσμο να αγαπήσει τα δάση, γιατί έτσι αυτά θα σωθούν, λες και υπάρχουν άνθρωποι που να μισούν τα δάση. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι αυτές οι προσπάθειες έγιναν με αγαθή πρόθεση, όμως δυστυχώς απουσίαζε η απαραίτητη γνώση και η ευαισθησία. Μερικές από αυτές ήταν μειωτικές για την αντίληψη των πολιτών και αδικούσαν την Πυροσβεστική Υπηρεσία, η οποία την ίδια περίοδο έκανε τιτάνιο αγώνα σε μια άνιση μάχη με τις φλόγες σε ολόκληρη την επικράτεια.

Το χρόνο που μας πέρασε έγινε μια σοβαρότερη προσπάθεια και τα σποτάκια έδιναν μερικές ουσιαστικές συμβουλές, με επαγγελματικό τρόπο. Όμως η ευχάριστη έκπληξη ήλθε από τα καθημερινά δελτία με το χάρτη επικινδυνότητας της χώρας από τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας. Μπορεί η αποτελεσματικότητά του να αμφισβητήθηκε ακόμη και δημόσια από την ηγεσία της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, όμως τα αποτελέσματα που υπήρξαν δικαιώνουν την προσπάθεια και αυτό θα ήταν άδικο και λάθος να μην καταγραφεί και να μην ληφθεί υπόψη στους μελλοντικούς σχεδιασμούς.

Προτάσεις.

Πολλά θα μπορούσε να πει κανείς για την επικρατούσα κατάσταση στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών. Όμως η απαρίθμηση των κακώς κείμενων βοηθά αλλά δεν δίνει λύσεις. Τις λύσεις τις δίνουν συγκεκριμένες προτάσεις και ο διάλογος που τις ακολουθεί. Ήμαστε μια χώρα που από την πρώτη στιγμή που κατοικήθηκε συνυπάρχει με τις δασικές πυρκαγιές, και σήμερα μερικές χιλιάδες χρόνια μετά, κανείς δεν πρέπει να αισθάνεται υπερήφανος που δεν γνωρίζουμε τίποτε γι’ αυτές.

Εκείνο που προτείνουμε να γίνει είναι ο σχεδιασμός της αντιπυρικής προστασίας σε κεντρικό επίπεδο, με υποχρεωτική εφαρμογή στην περιφέρεια. Ο σχεδιασμός θα πρέπει να γίνει από αυτούς που έχουν από το νόμο την ευθύνη της πρόληψης δηλαδή το Υπουργείο Γεωργίας και ιδιαίτερα της Δασικής Υπηρεσίας. Κανείς άλλος δεν δικαιούται ούτε πρέπει να επιτρέπεται να εμπλέκεται στο θέμα αυτό. Περιπλέκουν επικίνδυνα την ποιότητα και την αξιοπιστία του σχεδιασμού αλληλοσυγκρουόμενες πληροφορίες, που προέρχονται από διάφορες κρατικές υπηρεσίες και οργανισμούς. Ακόμη πρέπει να απαγορευθεί χωρίς την άδεια της Δασικής Υπηρεσίας οι πρωτοβουλίες ενημέρωσης σε θέματα πρόληψης δασικών πυρκαγιών από ιδιώτες.

Η Κεντρική Δασική Υπηρεσία θα πρέπει να αναλάβει άμεσα, τώρα από το χειμώνα να εκπονήσει το πρόγραμμα πρόληψης των δασικών πυρκαγιών και ο σχεδιασμός να προβλέπει διάρκεια πολλών χρόνων. Το συντονισμό του σχεδιασμού πρέπει να αναλάβει ολιγομελής ευκίνητη ομάδα εξειδικευμένων στελεχών της κεντρικής δασικής υπηρεσίας και ειδικών επιστημόνων που έχουν ασχοληθεί με το θέμα. Το ευέλικτο σχήμα θα δίνει τη δυνατότητα της γρήγορης αντίδρασης σε εξαιρετικά γεγονότα και της άμεσης αφομοίωσης της γνώσης που παρέχει η εθνική και η παγκόσμια έρευνα.

Η ομάδα αυτή θα αναλάβει την ευθύνη να βρίσκει κατά περίπτωση το κατάλληλο δυναμικό, που θα είναι ικανό να σχεδιάσει και να υλοποιήσει ένα σοβαρό και αποδοτικό πρόγραμμα πρόληψης των δασικών πυρκαγιών. Οι δασικές πυρκαγιές είναι σύνθετες και αφορούν ολόκληρο τον πληθυσμό. Έχουν οικολογική, οικονομική, κοινωνική, τουριστική, αισθητική, προστατευτική, εθνική διάσταση. Δασολόγοι, κοινωνιολόγοι, διαφημιστές, επικοινωνιολόγοι, ψυχολόγοι, πυροσβέστες, εκπαιδευτικοί, θα μπορέσουν με την ευθύνη της προτεινόμενης κεντρικής επιτροπής να κάθονται στο ίδιο τραπέζι και να καθορίσουν τις βασικές πρωτοβουλίες για την ουσιαστική πρόληψη των δασικών πυρκαγιών.

Η Επιτροπή Σχεδιασμού Πρόληψης Δασικών Πυρκαγιών θα πρέπει να κινηθεί προς τις εξής κατευθύνσεις.

1. Να επανακαθορισθεί η βασική έννοια «πρόληψη των δασικών πυρκαγιών» και οι στόχοι της. Ίσως αυτό ακούγεται υπερβολικό όμως η πρόληψη στη γενική έννοιά της, όπως αυτή καταγράφεται και στον τίτλο του συνεδρίου, (Προληπτικός Σχεδιασμός στην Αντιμετώπιση των Δασικών Πυρκαγιών) αφορά μέχρι και οργανωτικά θέματα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, που δεν έχει διοικητική ή άλλη εξάρτηση από τη Δασική Υπηρεσία, ούτε από τα μέτρα που αυτή παίρνει. Επίσης είναι βασικό να καθορισθεί εάν η προσπάθεια επικεντρώνεται μόνο στην πρόληψη των πυρκαγιών ή θα περιλάβει και τη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων των πυρκαγιών. Εάν η μείωση των αρνητικών επιπτώσεων θεωρηθεί πιο σημαντική, τότε αυτό σημαίνει ότι η πολιτική πρόληψης θα πρέπει να αλλάξει. Από την προστασία του δάσους η πρόληψη θα μεταφερθεί κυρίως στην προστασία των ανθρώπων και των περιουσιών τους.

2. Να επανακαθορίσει τις αναγκαιότητες όλων των κλασσικών έργων πρόληψης εξάπλωσης των δασικών πυρκαγιών. Τα γνωστά μέχρι σήμερα έργα και οι ενέργειες που έχουν σχέση με τις δασικές πυρκαγιές, πρέπει να αξιολογηθούν από την αρχή. Όσα θα θεωρηθούν ότι είναι μη αποτελεσματικά θα σταματήσουν να γίνονται, για δε τα υπόλοιπα θα δημιουργηθούν προδιαγραφές. Με τον τρόπο αυτόν θα είναι εύκολος και ελεγχόμενος ο προγραμματισμός των δαπανών για τα έργα πρόληψης της εξάπλωσης των δασικών πυρκαγιών. Όταν οι πιστώσεις για την πλήρη δασική προστασία θα είναι εκτιμιταίες με σχετική ακρίβεια, τότε θα είναι πιο εύκολα απαιτητές και διεκδικίσιμες. Εάν, για παράδειγμα, οι αντιπυρικές ζώνες είναι αποτελεσματικές τότε να γίνουν και στη Σάμο ή στην Σκόπελο και αν δεν χρειάζονται να σταματήσουν να πληγώνουν το τοπίο στη Σιθωνία ή την Κασσάνδρα. Εάν αποφασισθεί ότι πρέπει να γίνονται θα πρέπει να καθορίζεται το ιδανικό πλάτος τους και η γωνία τους σε σχέση με την κατεύθυνση των επικρατούντων ανέμων και όχι να εξαρτώνται από τις επιθυμίες του μπουλντοζιέρη. Άλλο παράδειγμα είναι η επιχειρούμενη μείωση της καύσιμης βιομάζας, με την αφαίρεση των θάμνων κάτω από τα δένδρα. Μπορεί να μειώνεται ο κίνδυνος πυρκαγιάς, όμως πρέπει να καθορισθεί ο επιτρεπόμενος βαθμός αφαίρεσης, ώστε να μην μετατρέπονται υγιή δάση σε ανάπηρα οικοσυστήματα, τα οποία κινδυνεύουν να καταρρεύσουν στις πρώτες ακραίες κλιματικές συνθήκες ή αργοπεθαίνουν από την αύξηση των προσβολών από έντομα ή μύκητες.

3. Οι σχεδιασμοί θα πρέπει να περιλαμβάνουν και την εξασφάλιση οικολογικών αναγκών των φυτών. Για παράδειγμα είναι σήμερα παραδεκτό σχεδόν από ολόκληρη την επιστημονική κοινότητα ότι υπάρχει ισχυρή οικολογική σχέση δασικών πυρκαγιών και μεσογειακών οικοσυστημάτων. Εάν τα μοντέλα από τον αποκλεισμό των δασικών πυρκαγιών δείξουν ότι διαταράσσεται η οικολογική συνέχεια εκατομμυρίων χρόνων και τα οικοσυστήματα κινδυνεύουν με μη αναστρέψιμες υποβαθμίσεις θα πρέπει να καθορισθούν οι λύσεις, ώστε και το δάσος να μην καίγεται και η αναγέννησή του και η ανανέωσή του να εξασφαλίζεται.

4. Η επιτροπή θα καθορίσει χάρτες δασών που κινδυνεύουν από μόνιμη υποβάθμιση εξαιτίας των δασικών πυρκαγιών. Μπορεί τα μεσογειακά δάση να καίγονται ευκολότερα και συχνότερα, όμως πάντα αναγεννώνται. Υπάρχουν όμως άλλα δάση με δένδρα μη προσαρμοσμένα στη φωτιά, τα οποία όταν καούν μια φορά, χάνουν για πάντα το δασικό χαρακτήρα τους. Για παράδειγμα, οι πυρκαγιές των ελατοδασών του Μαίναλου, οδήγησαν σε μια ολοκληρωτική και μη αναστρέψιμη διαταραχή του οικοσυστήματος, αφού η αναγέννηση της ελάτης αποδεικνύεται παντελώς αδύνατη, στα απογυμνωμένα και εκτεθειμένα στις ηλιακές ακτινοβολίες εδάφη.

5. Η σημαντικότερη όμως υποχρέωση της Επιτροπής θα είναι ο καθορισμός του τρόπου ενημέρωσης των πολιτών για την αποφυγή πρόκλησης πυρκαγιών από αμέλεια και γενικά για την ασφαλή διαβίωση.

Θα πρέπει να σχεδιασθεί εξ αρχής ένα πλάνο ενημέρωσης το οποίο θα ακολουθείται υποχρεωτικά με μεγάλη αυστηρότητα.

Θα καθορισθούν οι ομάδες υψηλού κινδύνου για την πρόκληση των δασικών πυρκαγιών και θα καθορισθούν επί μέρους προγράμματα προσέγγισης και ενημέρωσης (εργαζόμενοι στα δάση, μελισσοκόμοι, κυνηγοί κ.λ.π.).

Θα δημιουργηθούν εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές και φοιτητές, και μέσα από σεμινάρια θα διοχετευθούν στους εκπαιδευτικούς. Η επιτροπή θα πρέπει να επιβλέψει στη δημιουργία ενός προγράμματος ενημέρωσης των μαθητών σε θέματα πρόληψης και προστασίας από τις πυρκαγιές. Στην Ελλάδα τέτοιες προσπάθειες γίνονται αποσπασματικά και απρογραμμάτιστα και βασίζονται περισσότερο στο μεράκι και στην αγάπη για το δάσος μερικών εκπαιδευτικών, χωρίς να αποτελούν τμήμα ενός ευρύτερου και αποτελεσματικού και σύγχρονου εκπαιδευτικού προγράμματος. Οργάνωση διαγωνιστικών εκθέσεων και ομαδικών εργασιών, με την αθλοθέτηση βραβείων θα φέρει πολύ καλά αποτελέσματα.

Θα δημιουργηθούν προγράμματα ενημέρωσης σε παραδασόβιους πληθυσμούς των περιαστικών δασικών περιοχών, ώστε να μην προκαλούν πυρκαγιές από τις καθημερινές δραστηριότητες (άναμμα ψησταριάς, κάψιμο χόρτων, χρήση οξυγονοκόλλησης κ.λ.π.)

Θα δημιουργηθούν σποτάκια για την τηλεόραση που θα αφορούν, ολόκληρο τον πληθυσμό.
Τα προγράμματα γενικής ενημέρωσης θα πρέπει να διαθέτουν ποικιλία έκφρασης. Να έχουν αποδέκτες παιδιά και ενήλικες. Να έχουν πληροφορίες για τους πεδινούς ή παραλιακούς πληθυσμούς και για τους ορεινούς πληθυσμούς. Να έχουν υψηλή αισθητική και να προκαλούν ενδιαφέρον. Η έκφραση και τα μέσα να ανανεώνονται συχνά, ώστε να παρακολουθούνται με ενδιαφέρον. Κυρίως όμως να σέβονται το δέκτη και να μην προσβάλουν τη νοημοσύνη του. Δεν χρειάζεται σε ενήλικες να αναφέρονται οι ωφέλειες και η ομορφιά του δάσους, αλλά τι θα πρέπει να γνωρίζει για να μην καταστρέψει αυτή την ομορφιά.

Ένα άλλος σκοπός της Επιτροπής Σχεδιασμού Πρόληψης Δασικών Πυρκαγιών είναι να προκαλεί τη συνεργασία των κρατικών φορέων δασοπροστασίας, των εθελοντών και του κοινού. Οι εθελοντές μέσα από τη βελτίωση των δομών τους που προβλέπουν διάφορα νομοσχέδια, μπορούν να βοηθήσουν πολύ στην διαπαιδαγώγηση του κοινού, ιδίως σε σχολεία, αλλά και ελεγχόμενες περιοχές δασικής αναψυχής μέσα στα δάση.

Εκτός από τα σχολεία, σχεδιασμοί ενημέρωσης πρέπει να γίνονται και για όλες τις οργανωμένες ομάδες που έχουν την ευχέρεια να συγκεντρώνουν τα μέλη τους, όπως στρατιώτες, πρόσκοποι, σύλλογοι. Το υλικό διαλέξεων ανεξαρτήτων ομιλητών και το οπτικοακουστικό υλικό θα πρέπει να υπόκειται στην έγκριση της επιτροπής ή της Δασικής Υπηρεσίας.

Επίσης θα πρέπει να δημιουργείται διαρκώς υλικό για μπροσούρες, φεϊγβολάν, πινακίδες, διαφημίσεις, κάρτες τηλεφώνων, αυτοκόλλητων, γραμματοσήμων, ανακοινώσεις στον τύπο, κ.λ.π.

Θα πρέπει να επανακαθορισθούν ή να επαναδραστηριοποιηθούν οι ελεγχόμενοι χώροι αναψυχής στα δάση. Θα πρέπει να καθορισθούν οι προδιαγραφές αυτών των θέσεων, ώστε να δημιουργούν συνθήκες ασφαλείας των επισκεπτών. Εκεί όχι μόνο η χρήση της φωτιάς θα ελέγχεται από τους υπαλλήλους και θα αυτοελέγχεται από τους ίδιους τους επισκέπτες, αλλά θα δίνεται η δυνατότητα επαφής και ενημέρωσης με τους πολίτες των πυροσβεστών, των δασικών υπαλλήλων και των εθελοντών δασοπυροσβεστών.

Τέλος θα πρέπει η προτεινόμενη Επιτροπή Σχεδιασμού Πρόληψης Δασικών Πυρκαγιών να δραστηριοποιήσει στη χώρα μας το πρόγραμμα κόκκινη σημαία. Σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας που εκδίδει καθημερινά το δελτίο επικινδυνότητας θα πρέπει στις περιοχές όπου οι προβλέψεις σημαίνουν συναγερμό να σηκώνεται η κόκκινη σημαία. Όλα τα κρατικά μηχανικά μέσα της δασικής και πυροσβεστικής υπηρεσίας, όλα τα κτίρια που βρίσκονται στα κινδυνεύοντα δάση και στους δρόμους πρόσβασης θα έχουν ανηρτημένη την κόκκινη σημαία. Το ραδιόφωνο, οι εφημερίδες, η τηλεόραση, θα ανακοινώνουν τις περιοχές της χώρας όπου είναι ανηρτημένη η κόκκινη σημαία. Η ανύψωσή της θα επιδρά θετικά στην ψυχολογία των πολιτών, καθώς θα έχουν συνεχώς την υπενθύμιση μπροστά τους. Παράλληλα στις περιοχές κόκκινης σημαίας, θα απαγορεύονται διάφορες επαγγελματικές ασχολίες, όπως η χρήση αλυσοπρίονων, συγκολλητικών συσκευών, κάπνισμα μελισσών, χρήση οποιασδήποτε φωτιάς.

Μεγάλο μέρος των δαπανών υλοποίησης των προγραμμάτων αυτών μπορεί να καλύπτεται μέσα από χορηγίες. Η αναγραφή της φίρμας των χορηγών, που θα θεωρηθεί ως κοινωνική προσφορά, θα δημιουργήσει ρεύμα προσφορών.

Στα πλαίσια του προγράμματος ΣΙΘΩΝ έχουμε κάνει ολοκληρωμένους σχεδιασμούς, στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών. Προβλέπεται η δημιουργία ιστοσελίδων, με θέματα που έχουν σχέση με την ασφαλή διαβίωση κοντά και μέσα σε πυρόπληκτα οικοσυστήματα. Θα είναι κάτι ανάλογο με το αμερικανικό FIREWISE. Όμως αυτή, όπως και κάθε άλλη προσπάθεια θα είναι αποσπασματική, αφού δεν θα εμπεριέχεται σε κάποιον ευρύτερο κεντρικό σχεδιασμό.

Επίλογος

Η ανάγκη δημιουργίας μια εθνικής κεντρικής πολιτικής στο θέμα της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών, δεν αμφισβητείται από κανέναν. Οι περιφερειακές δασικές μονάδες χρειάζονται ουσιαστική στήριξη και καθοδήγηση για να είναι η προσπάθειά τους αποδοτική.

Η ανάληψη πρωτοβουλιών από τη Δασική Υπηρεσία στο θέμα της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών, θα δώσει τη δυνατότητα να φωνάξει ξανά το παρόν στην Ελληνική κοινωνία. Θα αποδείξει ότι είναι πάντα εδώ και μάχεται μέσα στα βουνά, για να δημιουργήσει συνθήκες ασφαλείας για τους πολίτες και τα δάση μας.

Εύχομαι και ελπίζω ότι η σημερινή συνάντηση δεν θα αποτελέσει μια φιλική συνεύρεση, αλλά ότι είναι η απαρχή της απαλλαγής της Δασικής Υπηρεσίας από την εσωστρέφεια και την ντροπαλοσύνη που την διακρίνει μέχρι τώρα. Ότι θα κάνει το γενναίο βήμα και θα βγει στο σανίδι της κοινωνικής μας ζωής, όπου και θα συμβουλεύει, θα παροτρύνει και κυρίως θα απαλλάξει τα δάση μας από τις αναίτιες καταστροφές που προκαλούν οι καλόπιστοι χρήστες τους.

Εύχομαι επίσης και τα Πανεπιστημιακά και Ερευνητικά Ιδρύματα να στηρίξουν το έργο της Δασικής Υπηρεσίας σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο. Να βοηθήσουμε όλοι ώστε να ξαναεπιστρέψει η φρεσκάδα της παλιάς δασικής υπηρεσίας, όταν το προσωπικό της απολάμβανε την εκτίμηση ολόκληρου του πληθυσμού.

Οφείλουμε όλοι μας δασολόγοι της πράξης και των πανεπιστημιακών και ερευνητικών ιδρυμάτων, να εκπαιδεύσουμε τον κόσμο να μάθει να ζει με τις δασικές πυρκαγιές, χωρίς να τις φοβάται και κυρίως χωρίς να τις προκαλεί.

Love Grows

Love in the Forest 2

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΜΙΘΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Μαθαίνοντας να ζούμε με τις Δασικές Πυρκαγιές